Çalýþmamýzýn bu bölümünü Vedat TURGUT’un Balkanlarda Bacýyan Evkafý isimli çalýþmasýndan özetlemeye çalýþtýk.

Haným Hatun bint-i Dedebâli Vakfý

Sultanzâde Haným Sultan’ýn Çirmen’deki vakýf köyleri hakkýnda sýnýrname kayýtlarý bulunmakla beraber, köylerin nüfusu ve gelirleri hakkýnda bilgi bulunmamaktadýr. Asýl adý Ýsfahanþah olan Haným Hatun, Çandarlý Hayreddin Paþa’nýn küçük oðlu Ýbrahim Paþa’nýn eþidir. Haným Sultan’ýn Mahmud ve Mehmed adýnda iki oðlu ve Fatma ve Hatice adýnda iki kýzý vardýr. Oðlu Bolu Sancakbeyi Mahmud Çelebi’nin Bolu’da bir zaviye vakfý olduðu bilinmektedir.  Isfahanþah Haným Sultan’ýn babasý Dedebali Bey Kütahya’daki Tavþanlý’ya baðlý Çukurviran ve Pazarköy ile Gödeler Cemâ’atinden hâsýl olan yaklaþýk 15.000 akçelik meblaðý, Germiyanoðlu Yakub Çelebi ve Çelebi Mehmed zamanýnda vakfetmiþti. Haným Hatun vakfý için Ýznik, Gerede, Hayrabolu, Taþabad Nahiyesi, Sonisa’dan pek çok köy ve mezra vakfetmiþ, vakfýn tevliyetini önce nefsine sonrasýnda oðlu Mahmud Bey’in neslinden aslah ve erþed olanlara neslin inkýrazýndan sonra ise kölelerin aslahýna býrakmýþtý. Vakfiyelerde Haným Hatun vakýf görevlilerinin ücretlerini tek tek tespit ederek sart koþmuþ, ayrýca Kudüs’te bina ettirdiði medrese için Kudüs’te bina ettirdiði medresesi için Hayrabolu’ya baðlý üç köyün toplam 24.116 akçe gelirin vakfetmiþti. (O tarihte Kudüs Osmanlý mülkü deðildir)

Kaya Hatun an-evlâdý Timurtaþ Evkafý

Beyaz Timurtaþ evlâdýndan Mustafa, Bayezid, Ahmed, Mahmud, Ayþe, Hüma, Kaya, Zaman ve Fatýma’nýn mutasarrýfý olduðu vakýf için Hayrabolu’ya baðlý toplam dört köyün geliri vakfedilmiþtir. Vakýf köylerin en son Kaya Hatun’un elinde kaldýðý anlaþýlmaktadýr. Söz konusu vakýflalarýn 22.642 akçe geliri bulunmaktaydýð. Timurtaþ Bey vakfiyesinde vakfýn tevliyyetini oðullarýna ve neslen ba’de neslin ve karnen ba’de karnin oðullarý oðullarýna, bunlarýn inkirazýndan sonra ise kýzlarýna ve oðullarýnýn kýzlarýna ayný þartla teslim ettiði için en son tevliyet neslinden Kaya Hatun’a intikal etmiþtir.

Mahdûme Hatun vâlide-i Þahin Giray Vakfý

Silistre Sancaðý’ndaki Camii için Þahin Giray’ýn annesi Mahdûme Hatun 30.000 akçeyi onu onbir hesabý üzere vakfetmiþ, Kýrým Haný Þahin Giray’ýn annesi Mahdûme Hâtûn’un Vize’deki Seyyid Kasým Mahallesi Mescidi için vakf ettiði ev, bahçe ve 10.000 akçenin tevliyeti kadýlara þart edilmiþ olup, kadýlarýn beþ bin akçeyi kaybetmeleri dolayýsýyla tevliyetleri kaldýrýlmýþ ve evkâf rakye olunup rakyeden iki bin akçe hâsýl elde edildikten sonra toplam 7000 akçe “mâl-ý vakf” olarak kaydedilmiþti. Mahdume Hatun vakfýnýn geliri 3110 akçe idi.

Eslime Hatun Evkafý

Çandarlý Vezir Ailesi’ne mensûb olan Eslime Hatun Bursa ve Mudanya’daki gelirlerini Serez’de Hayreddin Paþa Vakfý’na baðýþlamýþ Siroz-Pervisinik Köyü glirlerinden hissesine düþen 5400 akçeyi Siroz nefsinde yaptýrdýðý mescid ve eczâya ta’yîn etmiþti. Eslime Hatun’un 1497 yýlý Eylül’ünde tertib ettirdiði vakfiyesinin yanýnda oðlu Sofu Ali Bey’in vakfiyesi 1489 tarihini taþýmaktadýr.

Mihal oðlu Ali Bey Zevcesi Mâhitâb Hatun Vakfý

Mihaloðlu Gazi Ali Bey yaþadýðý dönemde 1430-1505) Balkanlarýn en meþhur akýncý beyiydi. Kaynaklara göre Mahitab veya Mehtab Hatun Macar Kralý Matthias Corvinus’un kýzý dýr. Ali Bey tarafýndan esir edildikten sonra Müslüman olarak Mahitab veya Mehtap adýný almýþ ve Ali Bey ile evlenmiþtir. Mehtab haným Niðbolu- Bohot Köyü’nün veraseten kendisine intikal eden hissesini Süleyman Bey Camii’nde günde altý adet cüz tilâveti için vakfetmiþti.

Hadice Sultan bin Mehmed Bey bin Mihal Bey Vakfý

Mihal oðlu Mehmed Bey’in kýzý olan Hadice Sultan bânisi olduðu vakýf için Trestenik Pýnarbaþý köyünün 11.000 akçelik vergi gelirini Plevne’deki Camii þerife vakfetmiþti.

Hânî Hatun bint-i Yahya Paþa Vakfý

Mihaloðlu Gazi Ali Bey’in oðlu Hasan Bey’in (Paþa) zevcesi olduðu belirtilen Hâni Hatun’un, kendisine Hasan Paþa tarafýndan “mihr” olarak verilen 11.000 akçe geliri olan Dibnik Köyü’nü kurduðu hayrât için vakfetmiþtir. Mihaloðlu Süleyman Bey’in annesi olan Hani Hatun mihr olarak kendisine verilen köyün gelirini Üsküb nefsinde bulunan mescidin masraflarý ve Hasan Bey’in ruhu için onbeþ cüz tilaveti için vakfetmiþti.

Þehribânu Hatun bint-i Hýzýr Bey bin Mihal Bey Evkafý

Mihaloðlu Hýzýr Bey’in kýzý Þehribanu Hatun, Niðbolu Sancaðý’ndaki Ablaniçe Köyü’nün 14.667 akçe gelirini Plevne nefsinde bulunan Süleyman Bey’in türbesinde eczâ tilâveti için vakfettiði belirtilmektedir.

Kumru Hatun Vakfý

Çelebi Sultan Mehmed’in eþi olduðu sanýlan Kumru Hatun, II. Bayezid devrinin baþlarýna kadar yaþayan Selçuk Hatun’un annesidir. Kumru Hatun vakfýnýn toplam geliri 46.573 akçedir. Kumru Hatun, Selanik’te 12.000 akçe vakfederek, hâsýl olan 1800 akçenin üç nefer cüzhâna günde üç ve mütevelliye günde bir akçe olmak üzere cihet tayin edilmesini þarta baðlamýþtýr.

Hürrem Paþa Vâlidesi Hacý Hâtûn Mescidi ve Muallimhanesi Vakfý

Karaman Beylerbeyi olan Hürrem Paþa Baba Zünnun ve Sülün Koca isyanýna müdahale ettiðinde maktul düþmüþtü.  Vize Sancaðý’nda 5240 akçe geliri olan vakfýn giderleri ise muallime senede 1440, câbiye 1440, hamam meremmeti için senede 520, eczahân için senede 720 akçe olarak tespit edilmiþtir. Kalan kýsým ise hamamýn meremmetine sarf edilmektedir.

Hüsni Hâtûn Mescidi Vakfý

Hayatý ve faaliyetleri hakkýnda bilgi tesbit edilemeyen Hüsni Hatun tarafýndan Vize Sancaðý’na baðlý Dokurcunlu nâm-ý diðer Yenice ve Uðraþ Köyü’ndeki mescid için 3650 akçe vakfedilmiþ olup, onu onbir üzerinden murabahaya verildiði anlaþýlmaktadýr. Bundan baþka Nusret b. Ýskender’in tasarrufunda 1400, Cafer b. Piri ve Veli v. Turhan’ýn tasarrufunda 500’er, Sefer b. Ýsmail’in tasarrufunda 400, Abdül veled-i Hýzýr’ýn tasarrufunda 250 ve Mehmed v. Yusuf’un tasarrufunda 100 akçenin daha mescide sarf olunduðu kaydedilmiþtir. Masraf kalemlerini 365 akçe ile imam ve þem ile hasýr teþkil etmektedir.

Hâni Hatun Mülkü

Hani Hatun babasý Hýzýr’ýn fevt olmasý üzerine kendisine intikal eden 4883 akçe geliri olan Kavak Pýnarý Köyünü vakfetmiþti.

Zühre Hatun Vakfý

Hayatý hakkýnda bilgiye ulaþýlamayan Zühre Hatun’un, Selanik Nefsi’nde bina ettirdiði mescidinde cüzhâna meþrût olmak üzere vakfettiði, Yenice-i Vardar’a baðlý ve 1615 akç e gelirli Saruca Hýzýrlu Köyü’nü vakfettiði tespit edilmiþtir.

Hanife Hatun Vakfý

Hayatý hakkýnda bilgiye ulaþýlamayn bi diðer Vakýfe Hanife Hatun, Selanik nefsinde vakfettiði 14.000 akçeden hâsýl olan meblaðdan günde bir akçesýný üç nefer cüzhâna ve bir akçesýný ise mütevelliye yevmiye olarak tayin etmiþtir. Vakýfe Hanife Hatun’un yine tilâvete meþrût olmak üzere iki evden hâsýl olan 733 akçeyi de vakfetmiþtir. Hanife Hatun vakfýnýn akar toplamý 2133 akçeyi bulmaktadýr.

Gülþah Hatun bint-i Yakub Bey Mescidi

Firuz Paþa oðlu Yakub Bey’in kýzý olmasý muhtemel olan Gülþah Hatun Mehmed Bey ve (Týrhala Sancakbeyi) Sinan Bey’in kýz kardeþidir. Selanik’e baðlý Karaferye’deki mescid için Manastýr nefsinden 6450 akçesini hâsýlý olan nakdiye vakfetmiþ olup hasýl olan meblaðdan günde dört akçeyi imamete ve iki akçeyi de müezzine ücret tayin ettiði ettiði görülmektedir. Tamirat ve Ezan okuma dan kalan kýsmýn tevliyette bulunan imamete verilmesini þarta baðlanmýþtýr. Gülþâh Hatun’un mescidi için ayrýca 50.300 akçe vakfederek rubhýndan hâsýl olan 4200 akçenin imamete günde üç, müezzine iki, nezârete bir, kayyuma bir, eczâhana bir, aþrhâna bir ve tevliyete iki akçe olacak þekilde harcanmasýný þarta baðlamýþtýr.

Sara Hatun bint-i Sinan Bey Vakfý

Yakub Bey’in torunu olduðu anlaþýlan Sara Hatun, vakfettiði 5000 akçe’nin rýbhýndan hâsýl olan mikdarýn Sinan Bey Mescidi’nde imam ve müezzin olanlara eczâ tilâvet etmeleri mukabilinde þart koþmuþtu.

Eslime Hatun bint-i Bayezid Bey Vakfý

Kimliði ve hayatý hakkýnda bilgi tesbit edilemeyen Bayezid Bey (I. Mehmed ve II. Murad’ýn sadrazamý Bayezid Paþa olabilir.) ’in kýzý Eslime Hatun, Selanik nefsinde 7000 akçenin yanýsýra 420 akçe hâsýllý bir bab âsiyâb ve iki kýt’a tarla vakfederek tevliyete ve üç nefer cüzhâna günde üçer akçe cihet tayin etmiþtir.

Ýskender Bey Hatunu Gülruh Hatun Vakfý

Ýskender Bey, Ayas Paþa’nýn kýzý olan Gülruh Hatun’un ikinci eþidir. Gülruh Hatun, Selanik nefsinde vakfettiði 10.600 akçe nakdin yanýsýra iki bab âsiyâbdan hâsýl olan 1100, dink zemininden hâsýl olan 10, çarh zemininden hâsýl olan 20 ve hane zemininden hâsýl olan 56 akçe olmak üzere toplam 2246 akçenin beþ nefer cüzhâna senede 1800 ve mütevelliye günde üç akçe olmak üzere cihet olarak verilmesini þarta baðlamýþtýr.

Râbia Hatun Valide-i Mehmed Çelebi Vakfý

Yahya Bali’nin zevcesi ve Çelebi Mehmed’in annesi olan Râbia Hatun, Selanik’te kendisine ýrs ile müntakil olan sekiz kýt’a tarla, Kosova Çiftliði ile beþ kýt’a evi, Karaferye’de binâ ettirdiði mahalle mescidine vakf etmiþtir. Oðlu Mehmed Çelebi de Ýspator Çiftliði’nde bulunan üç göz deðirmeni, bir çiftlik mikdarý yerlerini ve þehirdeki baðçesini Rabia Hatun Mescidi’ne cüz tilâveti için vakfetmiþtir.

Hânzâde Hatun bint-i Mehmed Çelebi Vakfý

Yahya Bali’nin oðlu Çelebi Mehmed’in kýzý olan Hanzâde Hatun’un Selanik nefsinde 29.400 akçe vakfederek hâsýl olan rýbhýndan tevliyet cihetine günde iki, altý nefer eczâhân için günde altý akçe cihet tayin ettiði görülmektedir.

Þahnisa Hâtun Vakfý

Kimliði ve hayatý hakkýnda herhangi bir bilgi tesbit edilemeyen Þahnisa Hatun’un Siroz’a baðlý Davudlu’da binâ ettiði mescidin imâmý ve mü’ezzinine çayýr, tarla ve mezrâ’anýn mahsûlü vakfedilmiþ olup, mahsulden bâki kalanýn ise mescidin termîmine meþrût olduðu belirtilmiþtir.

Güldem Hatun Vakfý

Davud Paþa’nýn aile efradýndan olan Güldem Hatun, Paþa’nýn Siroz’a baðlý Vetrine’de kurduðu mu’allimhânesine sarf olunmasý için 50.000 akçe vakfetmiþ ve elde edilecek hâsýlýn yevmi üç akçesinin tevliyet, altý akçesinin ta’lim, bir akçesinin halife, dört akçesinin üç nefer devirhan ve bir akçesinin nezaret cihetlerine sarfolunmasýna þart koþulduðu anlaþýlmaktadýr.

Bâli Hatun Vakfý

Bâli Hatun, Siroz’da vakfettiði 10.000 akçenin rýbhýndan elde edilecek hâsýlýn yevmi bir akçesinin tevliyet ve dört akçesinin devirhân cihetlerine sarfolunmasýný þart koþmuþtu.

Âbide Hatun Vakfý

Âbide Hatun, Siroz’da vakfettiði 10.000 akçenin rýbhýndan elde edilecek hâsýlýn yevmi bir akçesinin tevliyet ve bir akçesinin da devirhân cihetlerine sarfolunmasýný þart koþmuþtur.

Müslime Hatun Vakfý

Müslime Hatun, Siroz’da vakfettiði 11.000 akçenin rýbhýndan elde edilecek hâsýlýn yevmi üç akçesinin devirhan cihetine sarfolunmasýný þart koþmuþtu.

Dilþâd Hatun Vakfý

Siroz’un Câmi’-i Þerîf Mahallesi’nin avârýzýna meþrût olan 500 akçeyi vakfetmiþtir.

ÜSKÜP’TE KADIN VAKIFELER

            Günümüzde Makedonya Cumhuriyeti’nin baþþehri olan Üsküp, batýlý tarihçilere göre 6 Ocak 1392’de Osmanlý idaresine girdi. 500 yýldan fazla Osmanlý hakimiyetinde kalan þehir Evliya Çelebi tarafýndan tam bir Müslüman þehri diye tasvir edilir. Evliya Çelebi kýrk beþ camiden, birçok mescid, mektep, hamam ve tekkeden söz eder. Üsküp’te fizikî geliþmeyi Osmanlý döneminde inþa edilen tarihî eserler açýk þekilde gösterir.

Bunlarýn içinde Paþa Yiðit Bey Camii, Alaca Ýshak Bey Camii ve Medresesi, Îsâ Bey Camii ve Medresesi, II. Murad tarafýndan 1436’da yaptýrýlan Sultan Murad Camii (Hünkâr Camii), Mustafa Paþa Camii ve Ýmareti, Yahyâ Paþa Camii ve Ýmareti, uç beyi Îsâ Bey’in oðlu Mehmed Bey’in inþa ettirdiði Kebîrî Mehmed Bey Camii, Kaçanikli Mehmed Paþa Camii, Gazi Menteþ Camii, Hacý Muhyiddin Mescidi, Paþa Bey Mescidi, Ýbn Kocacýk Mescidi, Ýbn Muhtesib Mescidi, Hüdâverdi Camii, Yoðurt Pazarý Camii, Hoca Þemseddin Mescidi ve Zeynel Paþa Camii en önemlileridir. Dâvud Paþa Hamamý, Îsâ Bey Çifte Hamamý ve Þengül Hamamý da þehrin önemli mimari eserlerindendir.    

Þehirde on beþ zâviye, ayrýca Rifâî Tekkesi ve Mevlevîler’e ait bir mevlevîhâne vardý. Üsküp Yaklaþýk 520 yýllýk Osmanlý hakimiyetinde Balkanlarýn en gözde þehirlerinden birisiydi.

Çalýþmamýzýn bu bölümünde Osmanlý hakimiyetinde en fazla kalan kalan þehirlerinden Üsküp’te kurulan kadýn vakýfelerden bahsetmeye çalýþacaðýz.   

Arife Hatun Binti Abdulkadir Vakfý

Üsküp‟te Cami-i Atik Mahallesi’nde oturan Arife Hatun binti Abdulkadir Efendi, maliki olup vakfettiði bir bab evin mütevelli tarafýndan kiraya verilmesini, bu kiradan elde edilecek gelirin Üsküp Sultan Murad Camii imamýna maaþ olarak tahsis edilmesini, vakfýnýn tevliyetinin vefatýndan sonra Hacý Ahmed Efendi, sonrasýnda ise erkek evladý tarafýndan yapýlmasýný þart koþmuþtu. 

Atiyye Haným binti Arslan Bey Vakfý

Üsküp‟de Atiye Haným binti Arslan Bey, Debbað Þahin Mahallesi Mescidi’nin avlusunda bir medrese yaptýrarak vakfettiði medrese için düzenlediði 18 Ocak 1907 tarihli vakfiyede “Debbað Þahin Mescid-i Þerîfi avlusunda malýmdan müceddeden bina ve inþa eylediðim bir bab etmekçi fýrýnýndan her birini vakf-ý sahih-i müebbet ve habs-i sarih-i muhalled edüb vakf ve habs edüb... Beþ bab odayý müþtemil olan ebniyede bir müderris efendi tarafýndan ale‟l-kaide tedris edilmek üzere medrese ola…” diyerek vakfiyesinde tevliyet vazifesinin evvelen kendisinde, sonra oðlu Ýsmail Bey‟in mütevelli olmasýný, sonrasýnda batnen ba‟de batnin (nesileden nesile) erkek evladýnýn mütevelli olmasýný, erkek evlâdý kalmazsa Üsküp‟te hâkim ve müftü efendiler taraflarýndan salih bir kiþinin mütevelli tayin edilmesini þart koþmuþtur.

Atiye Haným‟ýn 1906 yýlýnda yaptýrdýðý medreseye Debbað Þahin Mescidi Medresesi denmektedir. Ýki katlý olarak inþa edilen, üst katý 5 odadan oluþan medresenin alt katý ise vakfa ait olan fýrýncý dükkanýdýr. Fýrýncý dükkanýnýn kira geliriyle dükkanýn tamiri yapýlmakta kalan kýsmý ise maaþ olarak müderrise verilmektedir. 

Ayþe Haným Ýbneti Mehmed Efendi Vakfý

Üsküp’te Hamidiye Mahallesi’nde ki Faik Paþa Cami-i þerifi için Üsküp- Ýbni Ömer Mahallesi’nde ikamet eden Ayþe Haným cami için kurduðu vakfa evini vakfetmiþtir. Vakfiye þartýna göre mezkur ev mütevelli tarafýndan uygun bir kiþiye kiraya verilecek, caminin tamer masraflarý karþýlanacak artan kýsým ise cami müezzinine maaþ olarak verilecektir. 15 Þubat 1903 tarihli vakfiyesini tescil ettiren Ayþe Haným vakfýnýn tevliyetini önce kendisine sonrasýnda ise Faik Paþa camii müezzinine vermiþtir. Ayþe Haným evinden baþka sahip olduðu dükkâný, tarlayý ve Üsküp‟ün köyünde bulunan bahçesini vakfetmiþtir.

Ayþe Hatun binti Saðir Mehmed Bey b. Ýsa Bey Vakfý

Üsküp’te cennet mekan vakýfelerden birisi de Ayþe Hatun binti Saðir Mehmed Efendi’dir. Ayný zamanda Üsküp’ün en önemli vâkýflarýndan birisi olan Gazi Ýsa Bey’in (Üsküp sancak beyi Sarý Ýshak Bey/Paþa’nýn oðlu) torunu olan Ayþe Hatun Üsküp’te babasý Mehmed Efendi’den miras kalan 7 bab dükkânýný, þehir civarýndaki kýrk dönüm tarlalarýný, Hatuncuklar Mahallesi’nde birbirine bitiþik iki evini, Yiðitpaþa Mahallesi’nde bir kýta bahçesini, Üsküp’ün Pusadýr köyü sýnýrý dahilinde Ebþene Nehri üzerindeki 6 gözlü ve 1 bab odalý asiyabýný (deðirmenini) ve 14.000 nakit akçesini Allah için vakfetmiþtir. Ayþe Hatun vakfettiði 14.000 kuruþun ihtiyaç sahiplerine borç olarak verilmesini ve borcun vakfa iade edilirken %10 oranýnda bir artýþla geri ödenmesini isterken paranýn askerlere ve müflis insanlara borç olarak verilmemesini özellikle Þart koþmuþtur. Ayþe Hatun vakýf tevliyetinin kendisinden sonra oðlu Mehmed Tahir ve neslinin yapmasýný istemiþtir. Ayþe Hatun, Üsküp-Hatuncuklar Mahallesi’nde bir Celvetiyye zaviyesi ve mescid bina etmiþ ve mevkufundan elde edilen gelirin bu mescit ve zaviyenin ihtiyaçlarý ve tamiri için sarf olunmasýný, arta kalan miktarýnýn ise mütevelliye verilmesini istemiþtir. .

Hacý Ayþe Hatun Vakfý geliri giderlerini karþýlayan dolayýsýyla ekonomik sýkýntý çekmeyen bir vakýftýr.  Kayýtlardan Hacý Ayþe Hatun vakfýnýn 19. Yüzyýlda çalýþtýðý anlaþýlmaktadýr. 

Ayþe Hatun Mescidi

1764 yýlýna ait vakýf defterinde ismi “Üsküb dürûnunda vaki Hacý Ayþe Hatun Cami-i Þerifi” olarak zikredilen ve camiye tahvil olunan mescid Ayþe Hatun binti Saðir Mehmed Efendi tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. Ayþe Hatun, bu mescidin giderleri için bir çok gayrimenkul vakfetmiþ ve bunlarý Þubat 1596 yýlýna ait bir vakfiyesinde izah etmiþtir. 

Ayþe Hatun Zaviyesi

Üsküp’ün Celvetî tarikatýna baðlý tek zaviyesi Hacý Ayþe Hatun Zaviyesi‟dir. Ýsminden anlaþýlacaðý üzere zaviye Hacý Ayþe Hatun tarafýndan kurulmuþtur. Hacý Ayþe Hatun, sahip olduðu dükkânlarýný, deðirmenlerini, bahçelerini, iki evini ve 14.000 nakid akçe parasýný Allah rýzasý için vakfetmiþtir. Vakfiyede Hacý Ayþe Hatun tarafýndan kurulan zaviyenin Celvetîyye tarikatýna baðlý olduðu, 14 Ocak 1759 tarihine ait vesikada “Üsküb’te tarik-i Halvetîyyeye meþrut Hacý Ayþe Hatun Zaviyesi‟nin muayyene ile zaviyedarlýðý Ali üzerinde iken tecdid-i berât” þeklinde kayýt düþülerek zaviyenin Halvetîyye tarikatýndan olduðu ve meþihatlýk cihetine Ali Efendi‟nin tayin edildiði ifade edilmektedir. 

Belkýs Haným Binti Mahmud Pertev Paþa Vakfý

Ýstanbul Erenköy’de ikamet eden, bir vesileyle Üsküp’te Gazi Menteþ Mahallesi’ndeki Ýbrahim Bey‟lere misafir olarak gelen Belkýs Haným (Ýlbasanlý Mehmed Pertev Paþa’nýn kýzý ve Hasan Sadi Paþa‟nýn karýsý) Oruç Paþa Mahallesi’nde bulunan Kadirî tarikatýna baðlý Elaldý Sultan Tekkesi‟nin harabe olduðunu öðrenince bu tekkeyi yeniden inþa etmiþ, akabinde düzenlediði vakfiye ile vakfýný ebedileþtirmiþti. Vakýfe Belkýs Haným vakfiyede tekkenin tarikat-ý aliyye-i Kadirîyyeye mahsus bir dergah-ý þerif olarak hizmet etmesini, tevliyet görevine kendisinin vefatýndan sonra oðlu Saib Bey’in, kýzý Zeliha Haným’ýn, manevi evladý Arif Hikmet Bey’in, merhum Þeyh Ali Baba’nýn torunu Emine Nimet Haným’ýn müþtereken gelmesini ve tekkenin meþihat cihetine ise merhum þeyh Ali Baba’dan sonra oðlu Abdulkadir Efendi’nin tayin edilmesini istemiþtir.

Esma binti Mustafa Çelebi Vakfý

Hayýr sahibi bir hanýmefendi olan Esma binti Mustafa Çelebi, Üsküp Ýpekçiler Çarþýsý’nda bulunan dükkânýný vakfederek 26 Mart 1704 tarihli vakfiyeyle dükkanýnýn kira geliriyle hatim okunmasý için bir vakýf kurmuþtu.  Bu vakýf, sadece Kur’an okunmasý için yapýlan vakýflara bir örnektir.

Hani Hatun (Hatuncuklar Camii) Vakfý

Hani Hatun Üsküp’ün en önemli vâkýflarýndan biri olan Yahya Paþa’nýn kýzýdýr. Babasýnýn yolundan giden Hani Hatun Üsküp’te “Nefsi Üsküb kasabasýnda Yahya Paþa kýzý Hani Hatun’un bina eylediði mescid-i þerif evkâfý...ifadesiyle kayýt edilen bir cami, bir hamam ve bir türbe yaptýrarak bir vakýf kurmuþtur. Hani Hatun’un yaptýrdýðý camiye “Hatuncuklar Camii”, hamama ise “Hatuncuklar Hamam’ý veya “Kýzlar Hamamý” denmektedir. Hani Hatun vakfýnýn Plevne’de 17 vakýf köyünün olduðu ifade edilmek ise de orijinal vakfiyeye ulaþýlamadýðý için teyit edilememiþtir.

Hani Hatun Üsküp’te vakfýna akarat olarak Hatuncuklar Hamamý’ný (diðer adýyla Kýzlar Hamamý’ný) da yaptýrýr. Evliya Çelebi, Kýzlar Hamamý’nýn Üsküp’ün meþhur hamamlarý arasýnda olduðunu, Yahya Paþa Camii’nin yakýnýnda bulunduðunu, bu hamama genellikler kadýnlarýn girdiðini, buna mukabil bölgedeki kadýnlarýn hamama girmesinin pek hoþ görülmediðini ifade etmektedir. Hatuncuklar Camii yanýndaki türbede Hani Haným yatmaktadýr.

Fatýma Hatun Vakfý

Üsküp‟te Fatýma Hatun adlý hayýr sahibi bir hanýmefendi parasýný vakfederek bir zaviyenin de bünyesinde olduðu nukûd vakfý kurmuþtu.  

Hatice Hatun binti Nuh Efendi Vakfý

Üsküp‟te Karakapucu Mahallesi sakinlerinden hayýr sahibi Hatice Hatun binti Nuh Efendi mezkur mahallede oturduðu evini, Alaca Camii yakýnýndaki bir bab ekmekçi dükkânýný, At Pazarý Çarþýsý’nda vaki bir bab berber dükkânýný ve 200 kuruþ akçeyi vakfederek bir vakýf kurmuþtur. Hatice Hatun, vefatýndan sonra vakfettiði paranýn bir kýsmýnýn techiz ve tekfini için harcanmasýný, kalan 90 kuruþun ise mütevelli olarak tayin ettiði Molla Ýsmail b. Hüseyin’e býrakýlmasýný istemiþtir. Hatice Hatun’un tevliyet görevini kendi nesline deðil de eðitim camiasýndan olduðu anlaþýlan molla birisine ve onun nesline býrakmasý, vâkýfýn eðitime verdiði önemi göstermektedir.

Kemya Hatun Vakfý

Kemya Hatun Üsküp’te bir mektep yaptýrarak bir vakýf kurmuþtu. Arþiv kayýtlarýnda bu vakfýn ismi “Kemya Hatun Mekteb-i Þerifi Vakfý” veya “Kemya Hatun Muallimhanesi Vakfý” olarak geçmektedir.

Rabia Hatun Vakfý

Üsküp‟te hayýr sahiplerinden Rabia Hatun, Tahta Kale denilen mahalde bir cami bina eylemiþ, bir su kuyusu kazdýrmýþ, ve bunlarý Allah için vakfederek bir vakýf kurmuþtur. Bu vakfýn adý kayýtlarda “Rabia Hatun hafr eylediði bi‟r-i vâfi vakfý” yani Rabia Hatun‟un kazdýðý, suyu bol kuyu vakfý olarak da geçmektedir. Rabia Hatun Üsküp‟te su kuyusu açarak insanlarýn su ihtiyacýnýn giderilmesi konusunda önemli bir hizmet sunmuþtur. Üsküp‟te su kuyusu konusunda yapýlan/kurulan tek vakýftýr.

Rabia Hatun‟un yaptýrdýðý cami hakkýnda arþiv kayýtlarýnda Þu ifadelere yer verilir. “Üsküb‟de Tahta Kale sukunda merhume Rabia Hatun bina eylediði cami-i serif”.

TÜRKÝYE CUMHURÝYETÝ ANKARA ÜNÝVERSÝTESÝ SOSYAL BÝLÝMLER ENSTÝTÜSÜ ÝSLAM TARÝHÝ VE SANATLARI (ÝSLAM TARÝHÝ) ANABÝLÝM DALI OSMANLI DÖNEMÝ ÜSKÜP VAKIFLARI Doktora Tezi Hasan TELLÝ Ankara-2018