Ebû Nasr Es Serrâc Et Tûsî Ve El Lüma

EBÛ NASR ES-SERRÂC ET-TÛSÎ ve el-LÜMA

IV yüzyılda telif yapmaya başlayan sufiler, doğrudan bir tarikata isnad edilmeseler bile yazdıkları eserler günümüzde tarikatlar tarafından kaynak eser olarak okunmaktadırlar. İslam tasavvufu hakkında karar verebilmek için bu tasavvuf klasiklerinden kısaca bahsetmek mecburiyetindeyiz. Bahsedeceğimiz ilk eser M.H. Oryan’ın “ Kur’an’a ve Sünnet’e uygun tasavvuf anlayışını ortaya koymayı ve böylece tasavvufa yöneltilen ithamları ortadan kaldırma amacıyla yazıldığını ve yeri geldikçe cahil sûfîleri eleştirmesi ile özgün olduğunu belirttiği el-Lüma olacak. İlk tasavvuf klasiği olma özelliğine sahip el-Lüma hakkındaki ortak görüş hemen hemen aynıdır. Eser cahil sufileri eleştiren ve tasavvufu Kur’an ve sünnet ışığında yorumlayan ilk eserdir.  Prof. M.H.Oryan Tasavvuf ve Şeriat http:// www. ilimvetasavvuf.com/index.htm

Kaynaklara göre silsilesi Hz.Ali (kv) kanalıyla Peygamber Efendimize (sav) ulaşan fakat hayatı hakkında fazla bilgi bulunmayan Ebu Nasr Serrac et Tusi (ks)’nin yazmış olduğu el-Lüma ilk yazılan eser olup muteber bir tasavvuf klasiğidir. Ebû Nasr (ks) zühd ehlinden, fütüvvet ve sûfî edebiyatı konusunda bölgesinin önderi, Şeriat ilmine bağlı, vaktin şeyhi, imam-ı kâmil, temkîn ehli, Tâvûsu’l-Fukara lakabının sahibi, ilimde kemal sahibi, riyazet ve muamelede büyük bir şana sahip, şeyhlerin sözlerini şerh etmekte harika olan bir sûfî idi. Tasavvuf şeyhlerinin günümüzde-ki bakiyelerinden biridir. Ekim 988 yılında vefat eden Ebû Nasr Serrâc, bir zahitler ailesinden gelmekteydi ve kendisine bölgesinde fütüvvetin mümessili nazarıyla bakılmaktaydı. Tasavvuf ehlinin sözcüsüydü. Görüşlerinde şeriat bilgisine dayanan Serrâc, yaşadığı devirde şeyhlerin fakihi idi

Serrâc el-Lüma’nın girişinde kitabı yazma nedenini açıklarken birisinin kendisine “ Tasavvufun ve sûfilerin yolunun ne olduğunu ve halkın mutasavvıflar hakkındaki farklı yorumlarının sebeplerini”sorduğunu belirtir ve yaşadığı dönemde sufiler hakkında insanlar arasındaki farklı düşüncelerden bahseder. Serrac’a göre sûfiler hakkında insanlar arasında ifrata varan fikirler oluşmuştur. (Sufiler bazılarınca yüce mertebelere çıkarılmakta, bazılarınca küçümsenmekte, bazıları sufileri cehaletine aldırmayan oyun ve eğlence düşkünü kişiler olarak görürken bir başka grup ise sufileri zühd ve takva ehli, yün giyen, konuşma ve giyime önem vermeyen kişiler olarak değerlendirmektedir. Başka bir gruptakiler ise sufileri daha da ileri giderek zındıklık ve sapıklıkla itham etmektedirler.)

Serrac (ks) el-Lüma’yı bu sebepten yani sufiler hakkındaki kafa karışıklığını gidermek niyetiyle, sözlerini Kitap ve Sünnete bağlı olarak açıklayarak hakkın hakk olarak ortaya çıkmasını, batılın ortadan kalkmasını, ciddinin gayr-i ciddiden, sağlamın sakattan ayrılmasını ve her şeyin yerini bulması isteyerek yazmıştır. Ona göre tasavvuf dinî ilimlerden biridir.

Mukaddimesinde, kendi döneminde ortaya çıkan bir durumdan şikâyet etmektedir. “Sûfilerin ilimlerine dair söz söyleyenler pek çoğaldı. Sûfilere benzemek isteyenler, tasavvufî konularda işaret yoluyla konuşanlar hayli arttı. Bu gruplardan her birinin kendilerine ait ibarelerle yazılmış eserleri vardır. Ancak bunların hepsini güzel saymak mümkün değildir. Çünkü meşayıh bu konuda söz söyleyen ilk büyükleri, dünya ile olan başlarını koparmadan, nefislerin mücahede, riyazet ve vecdle öldürmeden konuşmamışlardır. Dünyaya arkalarını çevirip Hakk’ın dışında her şeyden soyutlanmışlar, ilme sarılıp amelde tahkik ehlinden olmuşlar ve böylece ilim, hakikat ve ameli birleştirdikten sonra söz söylemişlerdir.”

Serrac (ks) ilerleyen zamanlarda kendisini eleştireceklere de şu cevabı vermektedir: “Çağımızdaki bazı âlimlerin düştüğü hataya düşmemek için daha çok ilk mutasavvıfların görüş ve sözlerin nakletmeyi tercih ettim. Zira asrımızda yaşayan bazı âlimler, tasavvufî manalardan söz söyledikleri veya kendilerine bir şeyler izafe ettiklerinde bu hakikatlerden çok uzaktırlar. Onlar ilk sûfilerin söz, hal ve vecdlerini farklı bir şekilde süsleyip kendilerine izafe ederek halk arasında mevki ve itibar kazanmayı amaçlarlar. Böyle kötü niyet taşıyanların hasmı yüce Allah’tır. Allah hesaba çekici olarak yeter. Çünkü Allah onlara bir emanet vermiş, onlar bu emanete hıyanet etmişlerdir.‛

Serrac (ks) kitabında, münasebet düştükçe, kendilerinden ders aldığı üç yüz âlim ve şeyhin adını anmakta olup ayet, hadis, sahabe, tabiîn ve ilk dönem zahidlerin söz ve davranışları dışında, yazılı eser ve belgelerinden yararlandığı âlim ve şeyh sayısı ise yüz ellidir.

Kuşeyrî ve Hucvirî ise Serrâc’ın biyografisine yer vermeseler bile, eserinden alıntılar yapmışlardır. Mesela Kuşeyrî 76, Hucvirî ise 83 yerde ondan alıntılar yapmaktadır. Gazzalî, İhya adlı eserinde bazen ismini anarak, bazen ismini anmadan el-Lüma’dan yapmıştır. Diğer bir tasavvuf klasiği olan Avârifü’l-Meârif sahibi Sühreverdi (ks) eserinin 22, 32, 37, 38 ve 40’ıncı bölümlerinde el-Lüma’dan alıntılar yaparak yararlanmıştır.

Serrâc’ın etkisinin en bariz şekilde görüldüğü eser Ebû Abdurrahman es-Sülemî’nin Galatu’s-Sûfiyye adlı eseridir. Eserin muhakkiki Abdülfettah Ahmed’in belirttiği gibi, bu risale geneli itibariyle el-Lüma’ın aynı başlığı taşıyan bölümünün kopyası gibidir. Sülemî Tabakâtu’s-Sûfiyye adlı eserinin 124 yerinde ondan bahsetmekte ve alıntılar yapmaktadır.

Serrac’ın çağdaşı olan Ebû Saîd el-Hargüşî )1015)’nin Tehzibü’l-Esrar adlı eseri, konu ve bab başlıkları itibariyle el-Lüma’ın aynı gibidir.

Serrâc’(ks) ın asıl etkisi, tasavvuf ilmini, diğer İslamî ilimler gibi ama on-lardan ayrı bir ilim olarak değerlendirip işlemesi, tarifini yapması, delillerini zikretmesi, sınırlarını çizmesi, konularını belirleyip tertip etmesi, adeta ona bağımsızlığını kazandırmasında ortaya çıkmaktadır.

 TaSAVVUF KLASİKLERİ Editor Prof. Dr. Ethem CEBECİOĞLU Ankara, 2010 EBÛ NASR ES-SERRÂC ET-TÛSÎ Abdulhakim YÜCE Prof. Dr. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

Prof. M.H.Oryan Tasavvuf ve Şeriat http:// www. ilimvetasavvuf.com/index.htm