YAKUB PAÞA

        Osmanlý egemenliðindeki Balkan coðrafyasý banisinin banîsinin adýyla anýlan vakýf eserlerle donanmýþ, Selanik ve çevresinin fethinden sonra çok sayýda hayrât, burada da Müslim-gayrimüslim ayýrt etmeksizin toplumun hizmetine sunulmuþtur. Böylece vakýf eserler etrafýnda yerleþim baþlamýþ ve mahalleler oluþmuþtur.

       Çalýþmamýzýn bu bölümünde bahsedeceðimiz kiþi hayat hikâyesi hakkýnda kaynaklarda farklý ve bazý noktalarda birbiriyle çeliþen hatta yanlýþ bilgilerin bulunduðu Yakub Paþa olacak. Kemalpaþazâde Tevârîh-i Âl-i Osmân’ýnda dindar ve itikat sahibi olduðu, hacca gittiði, ulema ve sulehâya raðbet ettiðini belirttiði Yakub Paþa, II. Bayezid’in Amasya’da sancakbeyi olduðu dönemde kapýaðalýðý yapmýþ,  karada ve denizde çeþitli seferlere katýldýktan sonra 9 Eylül 1493 tarihinde Macarlara karþý büyük bir zafer elde etmiþ bir komutan ve devlet adamý. Macarlara karþý elde ettiði baþarýdan dolayý Rumeli Beylerbeyliði’ne getirilen Yakub Paþa üç yýl süren vezirliðin ardýndan getirildiði vezâret makamýnda dört yýl kaldý. 1503-1504 yýlýnda hastalandýðý için görevinden feragat eden Yakub Paþa önce Edirne ardýndan Selanik’te ömrünü tamamladý.

        Yakub Paþa’nýn Korbova zaferi ile ilgili olarak yazdýðý ve muhtemelen de Sultan II. Bayezid  Han’a  sunduðu þiirden birkaç beyit þöyledir:

Buluþtuk düþmana cün Korbova'da

Nida eriþti kim kýr bu arada

Hak emriyle ettim bir gaza kim

Murad Han etti ancak Kosova'da

Ururduk kafirin boynuna þimþir

Melekler baðlayup saflar havada

Dokuz bin dahi beþyüz sayulurdý

Ko kalanýn derede ve ovada

Tutulan dirile on bin var idi

Esir oldu kamusu o arada

Meral Bayrak Ferlibaþ’ýn Belleten’in 299. Sayýsýndaki makalesinden öðrendiðimize göre baþarýlý bir devlet adamý olan Yakub Paþa hakkýnda Osmanlý kroniklerinde ayrýntýlý bilgi verilmez.  Macarlara karþý elde ettiði baþarý kýsa cümlelerle geçiþtirilmiþtir.

Meral Bayrak Ferlibaþ adý geçen makalesinde Yakub Paþa hakkýnda kaynaklarda çokça hatalý bilgi olduðunu belirtmektedir.

Konumuz Yakub Paþa’nýn VM Arþivi’nde bulunan sekiz sayfalýk Arapça bir suret olan Evâil-i Safer 916/10-19 Mayýs 1510 tarihli vakfiyesine göre Yakub Paþa, 1510 yýlýnýn Mayýs ayý ortalarýnda tescil ettirdiði vakfiyesinde ifade ettiði üzere Selanik’in Bayýr Mahallesi’nde. Daha sonra II. Bayezid’in izniyle camiye dönüþtürdüðü bir mescid, önüne bir çeþme, çeþme, yanýnda da misafirlerle yolcularýn konaklamasý ve ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasý için karþýlýklý iki oda, aralarýnda sofa, sofanýn altýnda bir mahzeni bulunan ev ile bu evin yanýnda iki sofa, tuvalet, tuvalete bitiþik bir oda, odanýn altýnda odunluk, mutfak, fýrýn, kiler ve ahýrý olan bir zaviyeyi inþa ettirerek vakfetmiþti.

Yakub Paþa hayratý için padiþahýn temlik ettiði Maruda köyünü bütün mahsulleri, gelirleri, aðaçlarý, mezralarý ve eklentileriyle birlikte, Selanik- Kadý Abdullah Mescidi Mahallesindeki 41 odalý katlý ve etrafý çevrili Büyük evi, üç kýlýç, 1 kemer, 1 Býçak teþbih, kuþak çeþitli mücevherler ve muhtemelen Büyük eve ait mutfak eþyalarý vb. toplam 69 kalem deðerli eþyasýný müzayede de satýlarak gelir kaydedilmesi için akar olarak yazdýrmýþtý. Yakub Paþa bu taþýnýr ve taþýmaz lar dýþýnda 5 Kur’an-ý Kerim 3 takým hatim cüzü dahil, tefsir, hadis, fýkýh, felsefe, mantýk, hukuk, dil bilgisi, tarih, astronomi gibi farklý konularda 280 adet kitabý da baðýþ olarak vakfiyeye yazdýrmýþtý. Paþa’nýn baðýþladýðý ve ciltli olduklarýn belirttiði vakfiyede isimleri belirtilmeyen, sadece yüz otuz beþ adet küçük boy kitap olarak tarif edilen eseri de vakfetmiþti. 

Vakýf þartlarýnýn bir diðeri ise akarlardan elde edilecek gelir ile -ihtiyaç halinde- öncelikle vakýf eserlerle gayrimenkullerin tamir ve bakýmýnýn yapýlmasý, sonra vakýf görevlilerinin ücretlerinin ödenmesi, caminin hasýr, kandil ve kandil yaðlarý için her gün bir dirhem ayrýlmasýdýr. Yine ayrýca harcamalar yapýldýktan sonra artan parayla yemek hazýrlanýp cami görevlileriyle mutfak hizmetlilerine ikram edilmesi, yemeðin artmasý durumunda ise fakirlere verilmesi de vakýf þartýdýr.

Sn. Ferlibaþ makalesinin sonuç bölümünde: Yakub Paþa’nýn kenhdi adýyla anýlan mahallede tesis ettiði vakfýn Osmanlý döneminin sonuna kadar varlýðýný devam ettiðini belirtmektedir.