OSMANLI TÜRKÇESÝ (OSMANLI’NIN DÝLÝ)

Her kültür “baðlayýcý yapý” olarak adlandýrýlan bir sistem oluþturur. Sosyal boyutta ve zaman boyutunda birleþtirici ve baðlayýcý olan bu yapý, ortak deneyim, beklenti ve eylem mekânlarýndan bir sembolik anlam dünyasý” yaratarak insanlarý birbirine baðlar. Bu þekilde dünle bugünü birleþtiren baðlayýcý yapý bireylere“biz”deme imkâný vererek kimlik ve aidiyet temelleri yaratýr. Her baðlayýcý yapýnýn temel ilkesi ise tekrarlamadýr (Assmann, 2015, s.23). Böylelikle bir ortak kültür oluþumu saðlanmýþ olur. Ortak kültürle iç içe olan kültürel bellek kavramý ise bizi ilgilendiren boyutuyla üç temel konu  arasýnda baðlýlýk içerir.Bu konular “kültürel kimlik ya da politik imgeleme”,“hatýrlama ya da geçmiþ baðlantýsý” ve“kültürel süreklilik ya da gelenek oluþturma” þeklinde tanýmlanabilir.O halde   gelenekler kültürel   anlamýn devredilme ve canlandýrýlma biçimi olarak kültürel belleðin alanýna girer.(Assmann, 2015, s. 28-31) Aydýnoðlu Beylerinin Tercihleri ve Gelenek Sema Gündüz Küskü. Kültürel Bellek Hacettepe Ünv.Yayýnlarý Ankara 2019

Okuyucudan ricam konunun bundan sonraki paragraflarýný yukarýdaki alýntýya göre deðerlendirmesidir.Kültürü oluþturan en büyük olgu elbette ki dil’dir.Bir devletin topraklarýnda yaþayan insanlarý bir birbirine baðlayan bazý temel kavramlar/olgular mutlaka vardýr.Vatandaþta olmasý gereken aidiyet duygusu baþka türlü oluþturulamaz kanaatindeyim.Ýmparatorluklarda,veya tebaasý içinde farklý etnik guruplar barýndýran devletlerde bu kavramlar din ve dil olarak ortaya çýksa da ulus devletler bir üçüncü kavram olarak ýrk kavramýný da kullanýrlar.Yani bir devletle vatandaþlýk baðýnýz varsa bu üç kavram toplumsal hayatta önemlidir.Din,dil ve Irk.

Osmanlý Devleti/imparatorluðunda toplumu kültürel olarak birbirine baðlayan temel kavramýn din ve dil olduðunu açýkça görebiliriz.Osmanlý’nýn egemen olduðu dönem imparatorluklar dönemi olduðu için Irk,insanlarý doðrudan birbirine baðlayan bir kavram deðildi.En azýndan Osmanlý için böyleydi.

Türkler Anadolu’yu daimi vatan haline getirdiklerinde hazýr bir medeniyet buldular. Uygurlarýn ve ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlýlar’ýn Resmi,ilmi ve edebi dilleri Türkçe idi.A.B.Ercilasun-Osmanlý c.9) Selçuklu Devletleri resmi ve edebi dil olarak Farsça’yý,bilim dili olarak Arapça’yý kullandýlar.Bunun ana sebebi,Selçuklularýn ana kitlesi olan Oðuzlarýn Kaþgar, Balasagun,Turfan gibi Türk kültür merkezlerinden uzakta,konar göçer bir hayat yaþýyor olmalarýydý.Ana dilleri olan Oðuz aðzýný konuþuyorlar,fakat edebi dili bilmiyorlardý.Bu bakýmdan Selçuklular resmi ve edebi bir Türk dili geliþtiremediler;Ön Asya’da hazýr bulduklarý Farsça ve Arapçayý kullandýlar.(Ercilasun-Osmanlý)

Türkler kitleler halinde Müslüman olmaya baþladýklarýnda 350 yýldan eski bir Arap-Ýslam ve Ýran Ýslam kültürü mevcuttu.Osmanlý,devletin kuruluþ döneminde sýfýrdan bir yapýlanma yerine bilhassa Anadolu Selçuklularýnýn devlet ve hukuk yapýsýný biraz deðiþtirerek aldý.

Anadolu Selçuklu devleti resmi dil olarak Farsça’yý kullanýyor olsa da son zamanlarýnda kurulan Türk Beyliklerinin resmi ve edebi dilleri Türkçedir.Anadolu’ya iskan edilmiþ Türkler de Türkçe konuþuyorlardý.Anadolu coðrafyasýnda üretilen eserler de hep Türkçe olmuþtur.

“Hâlâ yaygýn bir anlayýþa göre, bir metin ne kadar “tasannu”(sanatlý, olduðundan farklý göstermek amacýyla süslü, yapmacýk) ile yazýlmýþ, ne kadar çok Arapça-farsça kullanýyorsa “Osmanlýca”, ne kadar yalýn ve anlaþýlýrsa “Türkçe”dir.Hakan Erdem Karar Gazetesi,04/03/2018)

            Yetiþme dönemlerimizde kafalarýmýza farklý bir algý yerleþtirildi.Osmanlý Devleti’nin Osmanlýca denilen Arapça,Farsça ve Türkçe’den oluþmuþ,öðrenilmesi,anlaþýlmasý zor bir dili vardý. Alfabe deðiþikliðinin en önemli sebebi buydu.

(Bir lahza duralým, iki ayrý dil varsa, biri yaþayan ve toplumun kullandýðý Türkçeyse, diðeri ise az sayýda aydýn için yazýlan yapma bir Türkçeyse, ikisi de ayný anda Osmanlý toplumunda bir arada bulunuyorsa, biz neden bu dillerden yapma olanýna “Osmanlýca” diyoruz? Yalýn, anlaþýlýr bir Türkçeyle yazýlan metinlere neden “Osmanlýca” demiyoruz? Onlar da ayný toplumda, ayný dönemlerde yazýlmadý mý? Bu iki Türkçeden, yalýn olmayan, karmaþýk ve süslü olanýna, Arapça ve Farsça’dan yoðun kelime ve bazen de gramer kuralý ödünçlemesi yapanýna, bazen de “yeni” Arapça ve Farsça kelimeler üretenine “Osmanlýca” denmesi ideolojik olarak muhakkak ki yüklü bir tercihtir. Hakan Edem.a.g.y)

Halkýmýzýn okuryazarlýk oranýný artýrmak!Osmanlý alfabesi geri kalmýþlýðýn sebebiydi ayný zamanda! Bu yüzden Arap alfabesi kaldýrýlarak Latin alfabesine geçildi.

Osmanlýca’nýn öðrenme zorluðu þuur altýmýza yerleþtiði için belki de hepimizin aklýnda lise’de bize öðretilmeye çalýþýlan Divan edebiyatýyla doðrudan bir ilgi kurarak insanlarýn geçmiþte böyle konuþtuklarýný düþünmedik mi?Ders kitaplarýmýzda Karamanoðlu Mehmet Bey’in “ Bundan böyle Divanda,dergahta Türkçe konuþulacak“fermanýndan dolayý zannediyorduk ki Osmanlý kuruluþundan itibaren yazdýðý alfabeyle konuþuyor.Lise edebiyat derslerinde hocalarýmýzýn anlatmakta,bizlerinde anlamakta zorlandýðýmýz Divan edebiyatý parçalarýndaki aðdalý bir dille konuþan bir yönetim var mýydý gerçekten?

Osmanlý tarihlerinin hepsinde,medreselerin eðitim dilinin Arapça olduðunun yazýldýðýný biliyoruz.Belki bu yüzden bir kýsým insanlarýmýz Osmanlý’yý Türklükten çok Araplýða yaklaþtýrmaktan çekinmezler.Eðer Osmanlý toplumunun divan edebiyatý parçalarýnda olduðu gibi , veya medresede öðrendiði þekilde Arapça,Farsça konuþulduðunu düþünüyorsanýz mantýk olarak haklýsýnýz.Öyle ya hem eðitimin Arapça  ve Farsça ise,birde üstüne üstlük Osmanlýca konuþuyorsan, Türk olduðunu nasýl iddia edebilirsin? Bunun anlamý en basit þekliyle bu ne perhiz bu ne lahana turþusu’dur.Ders kitaplarýnda öðretilen halkýn(yani yönetilenlerin) Türkçe konuþtuðu,halk için edebiyat yapan þairlerin Türkçe yazdýklarý,yöneticilerin ise Osmanlýca,Arapça veya Farsça konuþtuklarý,yazdýklarý anlatýldý.Peki bu doðru muydu?

Arapça’nýn Osmanlý yönetimde asla kullanýlmadýðýný,hatta Ortadoðu’daki idarecilerin bile yönetimde Türkçe kullandýklarýný söylesem!!!Bu iddia da benim deðil.Bakýn Ýlber Ortaylý’nýn 19. yüz yýldaki Arap dili hakkýndaki görüþleri nasýl;(Arap aydýný 19.yüzyýlda Arap dilinin yönetim ve eðitimde mutlaka kullanýlmasýný istiyordu.Osmanlý yönetimi ise bazý teþebbüslerine raðmen Arapçayý idare ve eðitimde kullanamadý…Özellikle Midhat Paþa gibi liberal dünya görüþündeki yeni tip yetenekli yöneticiler ademi merkeziyetçi bir idareye ve bu arada da yerel kültürel özellikleri,yani dili dikkate alabilir bir eðitim ve yönetimin özellikle Arap vilayetlerinde eleþtirilmesinde taraftar olmuþlardýr. Aslýnda Osmanlý yönetimi, Arap vilayetlerini ilhak eden 1.Sultan Selim (Yavuz) devrinden beri kançýlaryada hep Türkçe kullanýlmýþ,Arap vilayetlerine tayin edilen askerî ve sivil personel, hatta kadýlar gibi ilmiye personeli dahi ofislerinde Türkçe kullanmýþlardý.

Bu personelin çoðu Arapça bilmiyordu.Hatta medrese eðitimi görenlerinde bu dili günlük pratikte kullanacak kadar Arap diline vâkýf olduklarý þüphelidir…Bu nedenle,yerel Arap münevverlerinden vilayet bürokrasisinde istihdam edilenlerin iyi Türkçe bildiði, sýk rastlanan bir durumdu…Mütercimlik 19.yüzyýl  Arap vilayetlerindeki münevverlerin doldurduðu bir kadroydu…Örneðin Baðdat'ta Arapça ve Fars dilleri için mütercim  kullanýlýrdý…Kuþkusuz parlamentonun müzakere ve yazma dili yalnýzca Türkçeydi. Ancak mebuslar…kanun tasarýnýsýnda yer alan mebus adaylarýnýn Türkçe bilme zorunluluðu maddesine…sadece Arap mebuslar itiraz ettiler.Onlara göre Türkçe bilmek zorunluluðu aranmamalýydý.Meclis reisi Ahmet Vefik Paþa bu itirazlarý kýsaca kendine özgü üslupla cevapladý: "4 yýla kadar Türkçe öðrenirsiniz..." Ýlber Ortaylý, Osmanlý Barýþý)   

Profesör M.Tayyip Gökbilgin Osmanlý Paleografya ve diplomatik ilmini incelediði kitabýnda:Osmanlý Türkleri’nin farklý dillerde de yazdýklarýný,doðu milletleri arasýnda Arapça ve Farsça yasmanýn bir gelenek olduðunu,resmi yazýþmalarýnda kullandýklarý dilleri anlatýrken Osmanlý’nýn tek bir yazýþma dilinin olmadýðýný,farklý ülkelerle farklý dillerde yazýþtýðýný belirtmektedir…Araplara ve farslara gönderilen mektuplarda çok defa Arapça ya da farsça yazýlýyordu…Viyana,Venedik arþivlerinin Turcica serilerinde,çok nadir olarak Latince Ermenice ve Almancaya da rastlanmaktadýr.Fakat özellikle Rumca,Sýrpça,Boþnakça,Macarca ve Ýtalyanca yazýlar oldukça çoktur…

Bu konuda Macarcaya da özel bir rol düþmüþtür.Osmanlý hakimiyeti devrinde Türk idaresi altýndaki Macar kuruluþlarý(þehir meclisleri gibi)ve Türk makamlarý arasýnda deðil fakat Viyana sarayý ve mahalli Avusturya kumandanlarý ile Budin Beylerbeyileri arasýnda yazýþma Macarca yapýlmýþtýr…Fakat halefleri 1554’de baþlayarak gerek Viyana sarayý ile gerek mahalli Avusturya kumandanlarý ile Macarca muhabere yapmaktadýrlar.Bu mektuplardan 451 tanesi Macar tarihçilerinden Þandor tarafýndan Macar Ýlim Akademisi yayýnlarý arasýnda 1915’de çýkmýþtýr.Yabancý dillerdeki yazýlý belgeleri o dillerin alfabesi ile nadiren de Arap alfabesi ile yazmýþlardýr.Bunu tersi de olmuþtur.Türkçe bir metin Latin yada Cyrill alfabe ile yazýlmýþtýr.M.Tayyip Gökbilgin Osmanlý Paleograþya ve Diplomatik Ýlmi)         

Sina Akþin Osmanlý’ya -bana-göre haksýz- pek çok eleþtiri getirmesine raðmen Türkiye Tarihi’ndeki ön sözünde medrese mezunlarýnýn kamu görevi-kadýlýk baþta olmak üzere-yapabilmeleri için-medrese dilinin Arapça olmasýna raðmen-devlet dili olan Türkçe’yi bilmeleri gerektiðini vurgulayarak,bu sebeple Araplarýn kamu görevi yapma ihtimallerinin zayýflýðýna iþaret ederek,ayný ön sözde Enderun’da ise eðitimin esas itibarýyla Türkçe olduðunu,Türkçe tarihin okuma ve anlatýmýnýn sarayda önemli yeri olduðuna iþaret eder.

12 ciltlik Osmanlý’da Osmanlý bürokrasisiyle ilgili makalede Vezir ve saray çalýþanlarý genellikle devþirme kökenliyken Bürokratlarýn tamamýna yakýnýnýn Türk olduðu belirtilmiþtir. Mesela meþhur sadrazam Mehmed Ragýb Paþa defterhanede katiplikten yetiþmiþtir.Meþhur þair Nabi bir bürokrattý.Yine Meþhur Osmanlý tarihçisi Naima’da divan katipliðinden bir Osmanlý bürokratý idi.Ýþi olanlardan fazla para almak için iþleri geciktiren(bugün git yarýn gel) ve rüþvet alan memurlara o zamanda da rastlanýlmaktadýr.Osmanlý Devleti yolsuzluða karýþan memurlarý yaptýklarý suiistimalin aðýrlýðýna göre idam,el kesme,kürek çekmeye mahkum etme,sürgün ve iþten çýkarma gibi cezalarla cezalandýrmýþtýr.

Naima Tarihini Türkçeleþtiren Zuhuri Danýþman önsöz de kitaptaki dil ile ilgili þu tespitleri iddiamýz için gerçekten önemlidir.”Naîmâ  târihinde  bugünkü  Türkçeyi aratmayacak,gayet  açýk  Türkçe fasýllar vardýr…Yalnýz böyle olan satýrlar arasýnda tek tük bugünün nesline yabancý gelen birkaç kelime varsa,  onlarý Türkçeleþtirdik…  Meselâ þu aþaðýdaki satýrlar böyledir:(Serdar,Yazýcý üzerine varýp, Karayazýcý dahi isyanla dönüp mübâþir-i harb ve kýtal oldukta   (Harb ve kýtale baþladýkta) Paþa’nýn Çâker aða nam kethüdasý ve bir nice aðalan düþüp (ölüp) ve serdar bilahare gaalib oldukta Yazýcý firar edip(kaçýp) Sivas hududunda bâzý sarp daðlara   tahassün edüb (sýðnup), hengâm-þitâ hulûl  edüb  (kýþ  günleri  gelip), Mehmed paþa Diyarbakýr  þehrine kýþlaða  gitti...Naîmâ,  cilt  1,  Sayfa  224).Zuhuri Danýþman Naima Tarihi)

Alýntýlardan anlaþýlacaðý üzere Cumhuriyet’ten önce bürokratlarýn,sarayýn ve dahi halkýn konuþma dili Türkçe’dir.Cumhuriyet idaresinin yazý dilini Arapça alfabeden Latin alfabesine geçirme kararý sonrasýnda bir fýrtýna koptu.Zamane aydýnlarýnýn dil devriminin meþruiyeti adýna yazdýklarýyla insanlarýn kafalarý karýþtý.Yeni nesillerden Osmanlýca’yý yazý dili deðil çoðunlukla konuþma dili gibi algýlayanlar oldu.Pek çoðumuzun þuur altýnda hala böyle bir algý var.Osmanlý Türklerinin konuþma dillerinin Türkçe olduðu,yazý dilinde ise Arap alfabesini kullandýðý unutuldu. Osmanlýca hakkýnda lehte,aleyhte bir sürü yazý yazýldý.Fazla uzaða gitmeye gerek yok.Hakan Erdem’in Karar Gazetesinin 11/03/2018 tarihli sayýsýnda Sultan II.Murad’ýn Türkçe yazýlmasý ýsrarýyla ve zamanýnda tercüme ettirdiði eserlerle ilgili yazýsýný okumanýzý tavsiye ederek kýsa bir bölümünü yazýmýn bu kýsmýna alýntýlamak istiyorum.Tavsiyem Sn.Murat Bardakçý’nýn25.04.2018 tarihli Habertürk gazetesindeki yazýsýný ve biraz tebessüm etmek için ve Engin Ardýç’ýn 03/12/2018 tarihli 3 Kanunu Evvel 96 baþlýklý yazýsýný mutlaka okumanýz.

Engin Ardýç’ýn yazýsýndan sadece bir cümleyi buraya alýyorum:Mesele Osmanlý kalýntýlarýný yoketmekti. Gýcýklýk Osmanlý'ya karþýydý. )

Hakan Erdem’in yazýsýndan alýntýlayacaðým bölümü dikkatlerinize sunarým.:(Osmanlý veya deðil,siyasî bir ideoloji olarak milliyetçiliðin ortaya çýkýþýndan önceki dönemlerde âlimler ve hükümdarlarýn bu modern ideolojinin talepleri uyarýnca ne kadar “millî dil” politikalarý geliþtirebilecekleri ve uygulayabilecekleri gibi sýkýntýlý bir konuyu öteleyerek söylüyorum, yani âlimler ve sultanlarýn ihmalleri sonucunda Türkçe, Osmanlý döneminde az kalsýn bütünüyle terk olunuyormuþ!...Pek çok kiþi gibi mevcut tarihsel veriler ýþýðýnda, benim düþüncem de hiç bu yolda deðil.

Yakýn tarihe meraklý olanlarýn malumudur.Yazýlanlara göre Ýsmet Paþa’nýn kendisine atfedilen Harf devriminin tek amacý ve hattâ en önemli amacý okuma yazmanýn yaygýnlaþmasýný saðlama deðildir.Devrimin temel gayelerinden biri yeni nesillere geçmiþin kapýlarýný kapamak, Arap-Ýslâm dünyasý ile baðlarý koparmak ve dinin toplum üzerindeki etkisini zayýflatmaktý. Yeni nesiller eski yazýyý öðrenemeyecekler, yeni yazý ile çýkan eserleri de biz denetleyecektik. Din eserleri eski yazýyla yazýlmýþ olduðundan okunmayacak, dinin toplum üzerindeki etkisi azalacaktý” cümleleri Paþa’ya ait deðilmiþ.

Tarihçi Murat Bardakçý bu konuyla ilgili-kendisini de sinirlendiren- 31/08/2018 Habertürk gazetesindeki Ýþte meydan burada! Bu palavralarýn bana ait olduðunu ispat edin baþlýklý yazýsýnda bu iddianýn yanlýþ olduðunu yazýyor.Yazdýðýna göre Ýsmet Paþa’nýn Hatýralar’ýnda yazdýðý cümleler þu þekilde:“…Harf inkýlâbý bir okuma yazma kolaylýðýna baðlanamaz. ...harf inkýlâbýnýn bizde tesiri ve büyük faydasý, kültür deðiþmesini kolaylaþtýrmasýdýr. Ýster istemez Arap kültüründen koptuk. Arap kültürünün ve Arap dilinin tesiri hakkýnda yeni nesiller bizim kadar fikir edinemezler. Bir misal olarak söylemek isterim: Benim çocukluðumda kültür sahibi adamlar Türk dilinin kifayetsizliðinden, eksikliðinden meyus olarak bahsederlerdi ve bunun için cemiyet içinde hem Türk diye bir millet olarak Arap’tan ayrýlýðý kaldýrmalýydýk, hem de ‘Saðlam bir dile kavuþmak maksadýyla Arapça’yý kabul etmeliydik’ derlerdi. Yani ‘Vaktiyle devleti kurarken ve Türk dilini yaparken Arap dilini kabul etmek doðru olacaktý’ görüþünü hararetle savunurlardý. Anadolu’da ilk Türk devletini kuranlarýn hepsi Türk Beyi olarak devlet baþýna geçmiþler ve millî hususiyetlerini muhafaza etmiþlerdir.Sonra,Osmanlýlar devrinde, edebiyat vesilesiyle dil ihtiyacý geniþledikçe sanatý Arap dili üzerinde iþlemek hevesi millî kültürü zayýflatmýþtýr. Bizim devrimizde Latin harflerine geçmek Türk dilini ve milli kültürü kurtarmak için esaslý bir etken olmuþtur”)

Yukarýdaki alýntýlarda Osmanlýlar’ýn her dönemde Türkçe konuþtuklarýný,Arap alfabesiyle Türkçe yazdýklarýný okumuþtuk.Murat Bardakçý adý geçen yazýsýnda Ýsmet Paþa’nýn ömrünün sonuna kadar özel notlarýný Osmanlýca tutup tutmadýðýný yazmamýþ.Malum böyle bir iddia da var.

Belki amiyane olacak ama ha Ali Mehmet ha Mehmet Ali!!! Ýsmet Paþa’nýn yukarýdaki ifadelerinin yeni nesillere geçmiþin kapýlarýný kapamak olarak yorumlanmasýnýn normal olduðunu düþünüyorum þahsen.Profesör Zafer Toprak Gazi Mustafa Kemal ve Kültür Devrimi'nin Baþlangýcý: Harf Devrimi 1928  isimli kitabýnda Harf Ýnkýlabýnýn amaçlarýný anlatýrken buna benzer ifadeler kullanýyor:..Tüm devrimlerde olduðu gibi Türk devrimi de geçmiþle baðlarýný bir anlamda koparma gereði duyuyordu…Ancak geçmiþin zihniyeti kültür normlarýnýn derinliklerinde saklýydý. Alfabe, dil, tarih ve benzeri öðeler yüzyýllarýn birikimi sonucu toplumda yer etmiþ ve bu tür kültür normlarý kaldýðý sürece de geçmiþi sorgulamak o denli güç bir uðraþa dönüþmüþtü. Harf devrimi bu anlamda bir kopuþu, bir kýrýlma noktasýný simgeliyordu.

 Türkiye’nin Batý ile iliþkisi 18.yüzyýldan beri iniþli çýkýþlý bir çizgi izliyordu. Asrileþmek, muasýrlaþmak, çaðdaþlaþmak ve benzeri baþlýklar altýnda Batý’ya yönelen Osmanlý aydýný, öte yandan Batý’ nýn yayýlýmcýlýðýna da karþý koymak durumundaydý…GaziMustafa Kemal ve yakýn çevresi çaðdaþlýðý Batý’da görülüyordu.

            Gelecek için “muasýr medeniyet” olarak Batý gösteriliyordu.Harf Devrimi iþte Batý’ya açýlan pencerelerden biriydi…Yazý hemen hemen toplumun her kesiminde, her katmanýnda aðýrlýklýydý. Öte yandan din ile alfabe bir bütündü. Kur’an Arap harfleriyle indirilmiþti. Osmanlý’da resmin bir ölçüde Ýslam dininin gerekçeleriyle geri planda tutulduðu düþünülürse, yazý hemen hemen her türlü görselde aðýrlýk taþýyordu. Osmanlý güzel sanatlarýnda hat sanatýnýn ayrý bir yeri vardý. Laikliðin gündeme geliþi harf devrimini de bir anlamda zorunlu kýlýyordu. Dinle devlet iþleri ayrýþýrken dinle bütünleþmiþ bir yazý türü de deðiþime uðramalýydý.

…Çoðu ülkede geçmiþle bað koparýlýyordu. Rusya gibi ülkelerde bu aþýrý boyutlara varýyordu. Ossmanlý’nýn Arap harfleri ise geçmiþ yüzyýllarýn görseliydi…Görselliðin en güçlü ifadesi alfabeydi. Cumhuriyet tüm dünyada gözlenen bu dönüþüme kendi çapýnda köklü bir dönüþümle katkýda bulundu. Bu da Harf devrimiydi. Harf devrimi týpký Batý’daki yeni sanat anlayýþlarý gibi geçmiþten bir kopuþtu. Yeni bir modernite arayýþýydý.

Ýsmet Paþa’nýn ifadeleriyle Zafer Toprak’ýn ifadeleri birbirine benzer deðil mi? Her ne sebeple olursa olsun Harf Devrimiyle bir kopuþ yaþandýðýný inkar edilemez.Devrimin sonucu elbette acý oldu.600 yýllýk Osmanlý kültür arþivi atýl duruma düþtü.Anadolu Selçuklularýný dahil edersek yaklaþýk 1000 yýllýk bir arþiv.Okunamadýðý için deðerlendirilemeyen devasa bir arþiv.

Ýsmet Ýnönü’nün ifadelerini Macar Türkoloðu Ignácz Kúnos (1862-194)un fikirleriyle birlikte deðerlendirirsek daha mantýklý bir sonuca ulaþabiliriz diye düþünüyorum.

“Türk halk edebiyatýnýn Batý’da tanýnmasýna öncülük eden Macar Türkolog Ignácz Kúnos (1862-1945), Arap harfleri hakkýnda ilginç tespitlerde bulunuyor. Cumhuriyet ideolojisi tarafýndan memleketin “geri” kalma sebeplerinden biri olarak gösterilen “eski(mez) yazý”ya dair kanaatleri, bir Türkoloðun kaleminden çýkmasý itibariyle þaþýrtýcý. Bu sözlerin 1925-26 yýllarýnda, yani Harf Ýnkýlabýndan birkaç yýl önce, üstelik Ýstanbul Üniversitesi’ndeki derslerinde söylenmiþ olmasý manidardýr. ( Türk Halk Edebiyatý, Tercüman 1001 Temel Eser)Derin Tarih Dergisi-Temmuz 2016)

Bilinmektedir ki,Türk alfabesi ayný zamanda Ýslam olan Türklerin alfabesidir.Hem Türklerin kullandýklarý Arap alfabesi,þimdiki durumuyla Arap ve fars alfabelerinin tamamen ayný olmayýp bir dereceye kadar Türkçeleþmiþ bir durum kazanmýþtýr.Arap ve fars Alfabelerinin bazý sesleri Türk dilinde hiç kullanýlmamaktadýr.Hatta telaffuz bile edilemezler …Arap harflerinin noksaný varsa acaba dünyada mükemmel bir alfabe var mý?Zaten eski Türklerin Uygur dili alfabesi,Arap alfabesinden daha noksan ve daha eksiktir.

Latin harflerinin o kadar mükemmel olduðu iddia edilemez. Mesela bizim Macar harflerimiz her ne kadar Latinceden alýnmýþ ise de bazý yeni harfler ve iþaretler bulunmasý mecburiyeti ortaya çýktý.Dünyanýn hiçbir alfabesi mükemmel deðildir ve olamaz.Ne Latin harfleri ne Almanlarýn Gotik harfleri ne de Ýslavlarýn Kiril harfleri mükemmeldir. Yüzyýllardan beri derin fikirlerle eski Türklerin eski edebiyatýný içine alan Arap harfleri kaldýrýldýðý takdirde acaba kim okuyacak, kim anlayacak ve kim öðretecektir?Þimdiki Türkler eskileþmiþ yazýyý öðrenmeyecek ve bu surette unutacak olurlarsa Türk Edebiyatýnýn parlak geçmiþi sönüp gidecektir. Avrupa bilginleri Arap yazýsý biraz güçtür diye þikayet ediyorlar.Ýstemeyenler öðrenmesin…Heves edenler de biraz güçlük çekerlerse ne olur?Arap yazýsý yalnýz Arap milletinin özel yazýsý olmayýp kuzey Ýslam dünyasýnýn yazýsý,Ýslam dünyasýnýn parlak ve saygý deðer bir hayata sahip yazýsýdýr. Türklerin kahramanlýklarla geçen devirleri bu yazý ile ebedileþmiþtir. Bütün vicdaný ruhunun benliði,kalbinin þiiri bu yazý ile dal budak salmýþtýr.”

Konunun baþýndan beridir yaptýðým alýntýlar kafalardaki algýyý biraz netleþtirmiþ olmalýdýr. Konumuzu toparlayacak olursak;Osmanlý devletinin beylik-devlet ve imparatorluk süresince resmi dili Türkçe’dir.Hatta Osmanlý bürokrasisinde çalýþmanýn birinci ve temel þartý Türkçe bilmektir.Bu meyanda Saray ve Halk Türkçe konuþuyor,bürokrasi de yazýlarýný çoðunlukla Türkçe yazýyordu.

Osmanlý devletinin yazý dili Arap alfabesiydi.Toplumun her kesimi Türkçe konuþuyor, konuþtuðunu yazýya dökerken Arap alfabesini kullanýyordu. Bugün bizlerde Türkçe konuþuyoruz ama yazý dilimiz Latin alfabesi.Osmanlý devletinin hiçbir döneminde Saray,yöneticiler ve bürokrasi’ de konuþma dili Arapça veya Farsça olmadý.Kültürden bahsederken-bana göre-yazý diliyle konuþma dilini ayrý tutmak gerekir. Osmanlýca’ya eski Türkçe demek daha doðru olacaktýr. (Bakýnýz:Hakan Erdem:Karar Gazetesi-04/03/2018-Neye Osmanlýca diyoruz)

            Herkesin kabul edeceði üzere Dil yaþar ve geliþir.Toplumun ihtiyaçlarýna göre farklý dillerle etkileþime geçer.Bu gün pek çoðumuz çocuklarýmýzýn konuþtuðu dili anlayamýyoruz. Osmanlý karþýtlýðý adýna bazý siyasetçilerin Osmanlý Türkçesi’yle diliyle ilgili ifadeleri eksik ve yanlýþtýr.Veya kasýtlýdýr.Cumhuriyet idaresinin Osmanlý toplumunun yazý dili olan Arap alfabesini deðiþtirerek Latin alfabesine geçmesini, Türk dilini ve milli kültürü kurtarmak için esaslý bir etken olan idari bir karar olarak deðerlendirebildiðiniz gibi,farklý þekilde de-yani yeni nesillerin geçmiþle baðlantýlarýnýn kesmek amacýyla alfabe deðiþtirildiðini de-düþünebilirsiniz.Karar sizlere ait.

Öðrenme zorluðu mazereti alýnan kararýn meþruiyeti adýna o günkü siyasi iradenin mazeretidir.Kendisini “Aydýn” olarak niteleyenler için 600 yýllýk kültür birikimini aþaðýlamanýn mazereti olmaz.Sina Akþin,Zafer Toprak ve Ýlber Ortaylý alfabe deðiþiklinden bahsettikleri yazýlarýnda özellikle Osmanlýca’yý öðrenme ve yazmanýn zorluðundan bahisle alfabe deðiþikliðine mantýklý mazeret bulmuþ oluyorlar.Halbuki her kesin malumudur ki;ileri yaþtaki insanlar bile bir hafta içinde Kuran Elifbasýný öðrenerek Yüce kitabýmýzý okumayý  öðrenebilirler.Yani harekeli ise Osmanlýca bir eseri rahatlýkla okuyabilirler.Konuyu sonlandýrýrken þu soruyu da sormalýyým:Çin ve Japon alfabesi Arap alfabesinden daha mý kolaydýr?