Huzursuz Tanpınar

Türk edebiyatında birkaç tane sac ayağı olduğuna inanırım. Benim için bu ayakların en mühimi ve en ağırı da Ahmet Hamdi Tanpınar'dır. Eserlerini hâlâ ilk günkü heyecan ve şaşırma ile okuduğum yetmez, üzerine her seferinde farklı bir zevk alırım. Bilhassa onun nesirleri şekeri bitmeyen tatlılara benzer. Ne kadar tüketseniz, ne kadar hazmetseniz de o hâlâ tatlıdır.

Tanpınar için en mühim sanat daima şiir olmuştur. Onun belki bu görüşünde hocasının tesiri de vardır. Zira Yahya Kemal de şiirlerinde uzun, çok uzun süreler çalışırmış. Hatta rivayet o ki, bir şiirinde bir kelime için yedi yıl beklemiş. Tanpınar da hiç değilse hocasından bu mükemmeliyetçiliği kapmıştır. Onun için şiir vezin ve kafiye içinde, göze hitap etmektir. Fakat bu sınırlamalar onun rüya âlemine ket vurur. Mehmet Kaplan bu sebeple “Eşik” şiiri hakkında yazarken şunları söyler: “serbest vezinde çok daha fazlasını yapabilecekken bu tutumu bizi ondan mahrum etmiştir.” Tanpınar o yüzden şiirinde anlatamadığı her şeyi nesirlerinde yazar. Orada dahi şairane üslubunu bırakmaz.

Antalyalı Genç Kız'a yazdığı mektupta kendi edebiyatı için “en uyanık hâl ile rüyayı yazmak” ifadesini kullanır. Hakikaten de onda rüya, hayal, zaman gibi mefhumlar oldukça kuvvetlidir. O kimi zaman üç yaşında dışarıda izlediği karın onda bıraktığı hüznü hatırlar kimi zaman ise Kerkük evlerini... Hepsinin ortak bir noktası vardır: Hepsi bir yerde rüyaların ya konusu olur ya da direkt rüya kılıfına girerler.

Tanpınar aynı zamanda hikayelerini dışarıdaki dünyadan da besler. Erzurum depreminde yaşadığı anları Abdullah Efendi’nin Rüyaları kitabında esinlenerek kaleme alır. Türk aydınının Doğu ve Batı arasında bocalamalarını “Huzur” romanında işler. Bu işlemeleri öylesine estetik ve leziz bir üslup ile yapar ki, siz büyük meseleler okuduğunuzu anlamazsınız.

Hülasa Tanpınar şiirleri, nesirleri ile edebiyatımızda silinmesi mümkün olmayan eserler bırakmıştır. Bu “rüya adam” bir yerlerde Mümtaz, bir yerlerde ise Selçuk Kartalı olarak hâlâ yaşamaktadır.