Vicdan Ve Ahlak Üzerine Düşünceler

 Günümüzde hemen hemen her alanda kullanılan bir kelime var; vicdan. Önce vicdanın kelimesinin Türkçe Sözlükteki anlamını görelim: Kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan güç, bulunç. Bu tanıma iç ses de diyebiliriz kısaca.

 Daha ilkokul yıllarında öğrenmiştim. Bir olay karşısında karar vereceğimiz zaman içimizden gelen ilk ses olumlu duyguları salık verir bize. İkinci ses ise olumsuz olayları çıtlatır diye bir bilgi yargı şekillenmişti zihnimde. Yıllar geçse bile bu yargı hiç silinmedi.

 Vicdan demişken futbol dünyamızın ünlü kalecilerinden Turgay Şeren’in bir konuşmasını ansıdım. Futbol adamımız şöyle anlatıyordu: 

 “Gece uyumak için yastığa başımı koyduğum zaman günün olayları sinema şeridi gibi hafızamdan geçer. Yaşadığım bazı olaylarda vicdanım: ‘Turgay, yaptığın bazı eylemlerin yanlıştı. Onları düzeltmelisin.’ Der. Ve hatalarım karşısında vicdanım tarafsız olarak beni yargılar. Hiç yanılmadan.” Saygın insanlar için gerçekten vicdanın sesini dinler olayları ona göre yargılar dersek yanılmayız.

 Vicdanının sesini dinlemeyenleri, vicdansız, kara vicdanlı gibi sıfatlarla betimleriz toplum olarak. Biz insanlar karakterlerimizin oluşumunda genetik olarak ebeveynlerimizden tüm özelliklerimizi almayız elbette. Kişilik, karakterimizin oluşumunda eğitim, çevre, beslenme benzeri çeşitli olguların etkisinin de olduğu bilinir.

 Hafızamı yokladığımda bu konuda din ulularımızdan Hz. Ali’den şöyle bir söz de ansıdım: “İnsan bir hata işlediğinde kalbinde bir siyah nokta oluşur. Kişi bu hatasından nadim olur tövbe ederse o siyah nokta silinir kalbinden. Fakat kişi hatalarına devam ederse her hata sonucu oluşan siyah noktalar kalbi karartır ve kalbi kararan kişi artık olumsuz her davranışı normal karşılar diyor Hz. Ali” 

Helal, haram, günah, sevap ayrımı yapmadan tabir uygunsa küpünü doldurmada sakınca görmeyenlerin kara vicdanlı olduğunu söylemekle yanılmayız. İşin garip yönü kişinin anlında kara vicdanlı-ak vicdanlı yazmaz elbette. Ülkemizde kişisel çıkarları için sıklıkla dini terimleri kullanan, su içercesine yemine başvuranların vicdanlarının rengini hissetmek zor olmasa gerek.

 Genlerimizde iyilik-güzellik, hoşgörü-hoşgörüsüzlük, paylaşımcılık-kıskançlık… benzeri nice duyguları genetik olarak taşırız. Hiç birimiz annemizden melek ya da şeytan doğmaz. Hafızamıza kazılmış olan bu duygular ne yönde eğitilirse, eğitilen yönde insan kişiliği oluşur. Bu konuda ilginç anekdotları akla geliyor: Hırsızlığı geçim yolu seçen bir çiftin bebekleri doğar. Bebeğin bir elinin yumruk olarak sıkılmış olduğu fark edilir. Anne bir türlü bebeğin yumruğunu açamaz. Birkaç gün sonra bebek yumruğunu açıverir. Bir de ne görsünler bebeğin elinde içinde doğum yaptıran ebenin kaybolan yüzüğü ortaya çıkar. 

Halk arasında böyle kıssalar anlatılsa bile hırsız anne-babanın hırsız bebekleri dünyaya gelmeyeceği gibi mucit anne-babaların doğacak bebeklerinin da mucit olacağını savlarsak yanılırız.

  Eğitimdir insan davranışlarını olumlu ya olumsuz yönde gelişeceğinin biricik yolu. Konuya örnek verirken futbol adamından söz ettim. Eğitimle ilgili bir futbol adamının özgün sözleri eğitimin önemi ve sürekliliğine güzel bir örnek. Metin Oktay’ın futbol oynadığı yıllarda Göztepe’nin gol kıralı olan Fevzi Zemzem adlı bir futbolcusu vardı. Sonraki yıllarda Fevzi Zemzem Samsunspor’a antrenör olalar çalışırken, Gol kralı Tanju Çolak’a iyi golcü olması için topa çeşitli vuruş tekniklerini alışkanlık haline getirmesi için özel olarak 1300-1400 kez sadece bir vuruş şekline çalıştırdığını anlatmıştı… 

 Eğitimdir ki, beyinlerimizi geliştiren, bizleri hayata hazırlayan. Eğitimin niteliği toplumların ahlaklı olmasını vicdanlarının seslerini dinlemesini öğretir. İnsanın ak vicdanlı olmasını toplumunca olumlu sayılan ahlak kurallarını içselleştirir.

 Çağımızda Japonya, Finlandiya benzeri ülkelerin eğitim-öğretim müfredatlarını incelersek o ülkeler çocuklarını daha anaokulu yıllarında ahlak eğitimine tabi tutuyor. Yardımlaşma, dayanışma, duygudaşlık, sorumluluk alma gibi her toplumca kabul gören davranışlar öğretiyor. Yalancılık, hırsızlık benzeri davranışların hoş karşılanmayan duygular olduğu körpe beyinlere nakşediliyor. Toplumlarca olumlu kabul edilen ahlak değerleriyle yetişen kuşaklarda suç oranı yok denecek kadar az olduğu istatistiklere yansıyor. Toplumu rahatsız eden yolsuzluklara, kamu malını “devletin malı deniz yemeyen domuz” anlayışına rastlanmıyor.

 Ezcümle nitelikli eğitim toplumun hem ahlaklı ve de temiz vicdanlı olmasının tartışılmaz makbul reçetesi olduğunu gerçeğini kabul edip gereğini yapmak gerekiyor. Böylece mutlu toplum olmanın güller döşeli yoluna girilmiş olunur ancak...