Arasta

ARASTA

Şehrin merkezinde, Fevzipaşa Caddesi ile Kutu Han’ın arasında güney-kuzey doğrultusunda tarihi bir yapı.

İki kapılı yapının içerisinde sağlı sollu ayakkabı imalatçıları ve kavaflar var. Her dükkânın demirden yapılmış birer kapısı var. Arastaya giriş ve çıkışta ise kapı yok. Güneyden Tahtakale Meydanı’na çıkılıyor ya da meydandan arastaya giriliyor. Aynı şekilde kuzeyden de arastaya giriliyor ya da çıkılıyor.

Altmışlı yıllarda çocukluğumuzda top oynadığımız zamanlar...

 Kiremit renkli kauçuk toplar patladığında güney kapısından girişte sol taraftaki Kazıkçı İbrahim Amca'ya patlak toplarımızı yamatmaya götürüyoruz. Dışı deri, içi kauçuk toplar da burada yamanıp şişiriliyor.

Kuzey kapısından girişte sağ köşede Hüseyin Çolak ağabeyimizin kavafiye dükkânı var. Tabelasındaki harfler urganla yazılmış ve yapıştırılmış. 

Arastanın Fevzipaşa Caddesi’ne bakan yüzünde, bodrumların birinde Tenekeci Selim Usta'nın atölyesi var. İbrik, maşrapa, soba borusu gibi lehim gerektiren eşyalar üretiyor. Tam karşısında Şiş Köfteci Faik Amca ve yardımcısı oğlu Şükrü var.

Caddeden geçen balıkçı, koltuk altındaki seleyle haftanın belirli günlerinde balık satıyor. Karşılıklı bu iki dükkânın tam hizasına geldiğinde yüksek sesle bağırıyor:

“Esansı bendeee!”

Selim Usta anında cevap veriyor yüksek sesle:

“Kolonyası Şükrü’deee!”

O an çevrede bulunanlar için gülmek şart oluyor tabii ki.

Şiş Köfteci Faik Amca'nın üst taraflarında Yavaşlar'ın sıcak demirci dükkânı var. Örsün üzerinde çekiciyle çeliği döven, ara sıra malzemeyi bilemediğimiz bir sıvının içine daldırıp çıkaran ve tekrar döven bir İsmail ustamız var. Yazın üzerinde atletle çalışıyor. Arada alt taraftaki köşe büfeye giderek bir kupa şarabı tepesine dikiyor.

Arasta’nın alt tarafında çeşme ve çınar ağacı bulunmakta. Daha da altta dar bir sokak var. Sokak içinde Çantacı Kamil Karsel amcamız ve oğulları Fuat ile Nihat... Karşılarında tenekeci ve şemsiye tamircisi Raşit Taşer var.

 Yakın çevrede birkaç kavaf, sayacılar ve üst katlarda ayakkabı imalatında çalışan ustalar ve kalfalar var.

Arasta, dinî bayramlar öncesinde dolup dolup taşıyor. İlçenin hemen hemen tüm kavafları bayramlık ayakkabıları arefe gününe kadar satıp bitiriyorlar. Birkaç terzinin arefe gününe kadar siparişleri bitirmesi gerekiyor. Berberler gece yarılarına kadar çalışıyorlar.

Altmışlı yıllarda hazır ayakkabıların yanı sıra ayak ölçüsüyle ayakkabı yapanlar da vardı. Bir mukavvanın üzerine çorapla çıkıyorsunuz. Usta kalemle taban ölçünüzü alıyor. Daha sonra ayağınızın üst bölümlerini, saya kısmının ölçüsünü de alıyor. Sipariş tamam. Teslim tarihi de belirleniyor. Ramazan ve Kurban bayramları arefesine bilhassa çocuklar sevinçle, coşkuyla giriyor.

Arastaya kuzey kapısından girişte harfleri urgandan yapılmış “Hüseyin Çolak”ın tabelasından söz etmiştim. Büyük bir ihtimalle bu yazılar Seha Gidel hocamızın eseriydi.

Seksenli yılların başında arastanın hemen altındaki çeşme ve çınar ağacının da altında, küçük ve dar sokağa girişte solda köşede Bekir Doğan'ın işlettiği çay ocağı var. Hüseyin Amca ve diğer müşterilerle sohbet ediyoruz. Hemen hemen her gün uğradığım bir yer.

Hüseyin Amca, yıllar öncesinde Denizli'nin Serinhisar (Kızılhisar) beldesinden Tire'ye gelmiş. İlerlemiş yaşından dolayı kızına vasiyet niteliğinde, dört-beş dosya kâğıdına öz geçmişini ve kızına olan hasretini betimleyen uzunca bir mektup kaleme almış.

Yetmişli yılların sonunda bir daktilo almıştım. Birkaç hikâye ve şiirimi temize çektiğimden bahsetmiş olmalıyım ki yazdıklarını daktiloyla tekrar yazmamı istedi. Ben de seve seve kabul ettim. Birkaç gün sonra dört-beş sayfalık mektubu daktilodan çıkmış hâliyle Hüseyin Amca'ya teslim ettim. Sevindi, teşekkür etti. Çay ocağından kalkıp dükkânına davet etti. İki çift kadın ayakkabısını ısrarla vermeye kalktı. Almak zorunda kaldım. İki çift ayakkabıyla evime döndüm.

Bekir Doğan ağabeyin çay ocağına her gün dört gazete gelirdi. O sıralar vergi dairesinin atlı köy tahsildarıydım. Evden çıkar çıkmaz mopedimle çay ocağına gelir, gazetelere göz atar, henüz demlenmiş çayımı içerdim. İlçemizin batı köylerini, İzmir yolu üzerindeki köyleri, kuzeydoğudaki Derebaşı ve Doyranlı köylerini dolaşırdım. Dağ köylerinin yarısı bendeydi.

Bir köylü kardeşime ödeme emrini tebliğ ettiğimde şöyle demişti:

“Güneş çarığı sıkar, çarık da ayağı sıkar.”

Beş yıllık tahsildarlıktan sonra vergi memurluğuna geçtim.

Altmışlı, yetmişli, seksenli yıllarda Arasta, Tahtakale Meydanı ve Gümüşpala Caddesi adeta şehrin kalbiydi. Yıldız Meydanı (Ihlamur Meydanı) ile İtfaiye Meydanı'nı da şehrin akciğerlerine benzetebiliriz. Cumhuriyet Meydanı'nı da beyne benzetmek abartı olmaz kanısındayım.

Hükümet Konağı'nda o yıllar Kaymakamlık, Nüfus Memurluğu, Mal Müdürlüğü, Mahkemeler, Emniyet Komiserliği ve İcra Memurluğu hep bu binadaydı. Özel İdare Müdürlüğü ve Kaymakamlık Lojmanı, Yazlık Büyükşehir Sineması'nın alt tarafındaydı. Karşısında, doğu kısmında PTT binası vardı.

Nüfus, İcra, Sivil Savunma memurlukları zamanla müdürlük oldu. Adliye, İtfaiye Meydanı'na taşındı. Günümüzde Hükümet binası da yeni yerine taşınma telaşında.

Mehmet Sadık Medin

15 Kasım 2026 - ŞİŞLİ