ÞEYHLERDE OLMASI GEREKEN ÖZELLÝKLER

Daha önce de belirttiðimiz üzere Ýslam tasavvufunun zirve isimlerinden Ýmam Rabbani (ks) gerek yaþayýþý gerekse görüþleriyle genelde Ýslam tasavvufunun özelde ise Nakþibendi tarikatýnýn tamamen þer’i sýnýrlar içinde bulunduðunu savunarak ve ispatlayarak büyük hizmet etmiþ bir sufi, gösterdiði çabalarla Mücceddid-i Elf-i Sani ünvanýný almýþ bir sufidir.

Sûfî kimliði ile ön plana çýkan Ýmâm-ý Rabbânî, Ýslâm’ýn zaafa uðradýðý, sünnet-i seniyyenin unutulduðu, bid‘atlarýn (bid’at; sünnet-i seniyyeye muhâlif bir þekilde sonradan ortaya çýkan, sahâbe-i kirâm ve tâbiîn asrýnda bulunmayan ve herhangi bir þer’î bir delile dayanmaksýzýn icrâ edilen iþ demektir.) zirveye çýktýðý, daha da kötüsü sözde Müslüman bir padiþah tarafýndan “Din-i Ýlâhî” adýnda yeni bir dinin ihdas edildiði çalkantýlý bir dönemde tevhîd inancýný hâkim kýlma yönünde mücadele vermiþ ve mücadelesinde muvaffak olmuþ bir Ýslâm önderidir.

Müridlerine, ulemaya ve devlet büyüklerine yazmýþ olduðu mektuplardan oluþan Mektubat isimli eseri yüzyýllardýr kaynak eser olma özelliðini korumaktadýr. Ýmam-ý Rabbani(ks) eserinde özelde Nakþibendi genelde ise tüm þeyhlerin taþýmasý gereken vasýflarý belirtmektedir. Genelde tüm þeyhler diyoruz çünkü hayatlarýný incelemeye çalýþtýðýmýz tüm sufilerin eserde belirtilen özelliklere haiz olduklarýný özellikle belirtmeliyiz.  

Onun Ýslâm’ý tecdîd etmesi, genel olarak sünnet-i seniyyeyi ihyâ edip bid‘atlarý ortadan kaldýrmak sûretiyle Ýslâm’ý, ehl-i sünnet itikadý çerçevesinde aslî hüviyetine kavuþturmak þeklinde gerçekleþmiþtir. “Tasavvuf, kâl ilmi deðil hâl ilmidir.” diyen Ýmam-ý Rabbanî’ ye göre hakîkî þeyhler, insanlarý irþât etme konusunda Resûlullah' ýn (sav) vârisleridir.

Ona göre (ks) mükemmil þeyhler, “Rabbânî âlim, rehber bir eðitimci ve doðruluk yoluna irþat eden ve efendilerin yoluna ulaþmak için kendisinden yardým isteyene yardým edebilen bir mürþitlerdir.”

Ýmâm-ý Rabbânî'ye göre hakîkî mürþid/þeyh, kendisinden Cenâb- ý Hakk’a vuslat yolu öðrenilen ve bu yolda müritlerine yardým eden zâttýr.

1. Þeyh, Resûlullah'ýn (s.a.v.) irþâdî vazifesine vâris olan “þeyh-i kâmil-i mükemmil” olmalýdýr. Þeyh, öncelikle Resûlüllâh'ýn (s.a.v.) ilmî mirasýna sahip olmalýdýr. Ona göre bir âlimin, Resûlullah'ýn (sav) hakîkî varisi olabilmesi için her iki ilimden de nasibi olmasý lazýmdýr. (Ýmam-ý Rabbani (ks), Resûlullah'ýn (sav) miras býraktýðý ilimleri, “ahkâm ilimleri” ve “esrâr ilimleri” olmak üzere iki kýsma ayýrýr.)

Þeyh, Resûlüllâh’ýn (sav) sünnetine harfiyen mutabakat etmelidir. Bu mutâbaatýn yedi derecesi vardýr:

Birinci derece, Ýslam’ýn esaslarýný kalben tasdik etmiþ, ancak nefisleri mutmainne seviyesine çýkmamýþ olan avam halkýn mutâbaatýdýr. zâhiren) þer'î hükümleri yerine getirip sünnet-i seniyyeye tabi olmaktan ibarettir.

Ýkinci derece, ahlaký güzelleþtirme, kötü sýfatlarý yok etme, kalbî hastalýklarý ve mânevî illetleri izâle etme gibi kalp (tasfiyesi) ile alakalý olan Resûlullah'ýn (sav) söz ve fiillerine tabi olma þeklinde tezahür eden mutâbaattýr.

Üçüncü derece, Resûlullah'ýn (sav) hallerine, mânevî zevklerine ve vecdlerine tabi olmak sûretiyle gösterilen mutâbaattýr.

Dördüncü derece, ilimde rüsûha ermiþ olan âlimlere ait olan mutâbaattýr.

Beþinci derece, Resûlullah'ýn (sav) kemâlâtýna tabi olmayý ifade eden mutâbaattýr. Ülü’l-Azm peygamberlere (as) ait olan bu derece, gâyet yüksek bir mertebe olup önceki derecelerin bununla bir alakasý yoktur.

Altýncý derece, Resûlullah'a (sav), onun “mahbûbiyyet” makamýna mahsus olan kemâlâtý konusunda ittibâ etmektir.

Yedinci dereceye gelince; bu derece, diðer altý dereceyi de içine alan kapsamlý bir derecedir.

-Þeyh, “sekr” ehlinden deðil “sahv” ehlinden olmalýdýr.  

-Þeyh, “istihare” yapmadan kendisine her müracaat eden kiþiye tarîkat talimi yapmamalý, müritlerinin çokluðu ile övünüp þöhret peþinde koþmamalý, müritlerini eðitirken sadece Allâh'ýn rýzasýný kazanmayý hedefleyip hiçbir menfaat gözetmemelidir.

-Yine þeyh, müritler için örnek bir þahsiyet olduðu bilinciyle hareket etmeli, ruhsatlarý terk edip azîmetler ile amel etmeli; her hususta ve özellikle kadýn müritlerine tarîkat talimi yapma konusunda þerîatýn sýnýrlarýný aþmamaya hassasiyet göstermelidir.

Ýrþâd vazifesi ile meþgul olan þeyh, devamlý surette tevâzu ile hareket etmeli, Cenab-ý Hakk’a ilticâ ve tazarruda bulunmalý, gönül kýrýklýðý içinde olmalý, kulluk vazifelerini itina ile yerine getirmeli, þerîatýn sýnýrlarýný muhafaza etmeli ve sünnet-i seniyyeye tam manasýyla tabi olmalýdýr. Yine böyle bir þeyh, yaptýðý her türlü hayýrda niyetini tashih etmeli; iç âlemini ihlas ile donatmalý, zahirini tertemiz yapmalý; kendi ayýplarýný görmeli; günahlarýn kendisini istila ettiðini müþahede etmeli ve her daim Allah Teâlâ'nýn intikamýndan korkmalýdýr.

Ona göre sûfîler tarafýndan sarf edilmiþ sözler, þayet þer’î hükümlere uygun deðil ise kesinlikle onlara itibar edilmez; onlar hüccet kabul edilip taklit edilmez. Hüccet olmaya ve taklit edilmeye en layýk olan Ehl-i Sünnet âlimlerinin sözleridir. Sûfîlerin sözleri, eðer bu âlimlerin sözlerine mutabakat gösterirse kabul edilir, muhalif olursa kabul edilmez. “Þerîata muhâlefet, zýndýklýk delili ve ilhâd alâmetidir.”

Bununla beraber eðer sûfî, içinde bulunduðu sekr hâlinin tesiriyle þerîata muhalif birtakým sözler sarf etmiþ ise o ma’zûr görülür; ancak onun sözleri taklit edilmez; sarhoþ kiþinin sözlerinin, baþka manalara hamledildiði gibi mânevî sarhoþluk içinde olan sekr halindeki kiþinin sözleri de baþka manalara hamledilir.

Ýmâm-ý Rabbânî, þerîatýn, bütün kemâlâtýn anasý ve bütün makamlarýn aslý olduðunu, (tasavvufu temsil eden) tarîkat ve hakîkatin ise ihlâsý mükemmelleþtirme konusunda þerîata yardým eden birer hizmetçi olduklarýný, ancak bu gerçekten haberi olmayan kimselerin tarîkat ve hakîkati, þerîattan farklý þeyler olarak gördüklerini söyler. Ona göre bu kimseler, tarîkat ve hakîkatin kemâlâtýný anlamak þöyle dursun, þerîatý anlamaktan bile aciz kalmýþlardýr.

“Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ýn adýyla! Hamd, Âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm, Efendimiz Hazret-i Muhammed’e, O’nun bütün ehl-i beytine ve ashâbýna olsun! Bundan sonra:

Kýymetli kardeþlerimize ve yakîn ehline þu hususu açýkça bildirmek isterim ki; Yüce Nakþibendiyye yoluna hizmet, gayret ve samimiyetinden dolayý siz mânevî evlâdýmýz Mûsâ Efendi’yi tebrik eder, irþad yoluna girerek kemâle ermeyi arzu eden, Allâh’ýn sâlih kullarýna tarîkatin esaslarýný tâlim etmeniz ve onlara yüce tarîkatin nisbet, feyz ve bereketini ulaþtýrmanýz için, pek kýymetli Efendim’den aldýðým ruhsat gereðince sizi mezun eylerim (izin ve icâzet veririm). Bütün feyizlerin yegâne kaynaðý olan Cenâb-ý Hak Hazretleri, kalbinizi îman kaynaðý, dilinizi irfan ýrmaðý eylesin! Sizinle sohbet eden din kardeþlerimizi sohbetinizin þerefinden istifâde ettirsin! Âmîn!

Salât ü selâm, Efendimiz ve hidâyet rehberimiz olan Hazret-i Muhammed’e, O’nun bütün ehl-i beytine ve ashâbýna olsun! Son duâmýz: «Hamd, Âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur.» demekten ibârettir.” Mahmud Sâmi Ramazanoðlu (ks) nun halifesi Mûsâ Efendi (ks) ye verdiði icazetnamenin tercümesi.

Amasya Ýlahiyat DergisiAralýk 2020 Ýmâm-ý Rabbânî’nin el-Mektûbât Ýsimli Eseri Baðlamýnda Nakþibendiyye Þeyhlerinde Bulunmasý Gereken Vasýflar Mevlüt ÖZÇELÝKDr. Öðr. Üyesi, Amasya Üniversitesi, Ýlahiyat Fakültesi, Tasavvuf Anabilim Dalý