İçimizde Kalan Çocuk Ve Sanatın Hafızası

Bir ezgi başlar; yıllardır kapalı duran bir kapı aralanır. Ne olduğunu tam olarak bilmediğimiz bir duygu, bir koku, bir yüz, bir mevsim belirir. Şarkı bitse bile içeride bir şey devam eder. Belki de sanatın en büyük gücü budur: Bize unuttuğumuzu sandığımız şeyi hatırlatmak değil, aslında hiç kaybetmediğimizi göstermektir.

Ahmet Kaya’nın Kendine İyi Bak şarkısını dinlerken bende böyle bir kapı açılıyor.

İlk bakışta bir ayrılık hikâyesi vardır. Özlem vardır, uzaklık vardır, geride kalan vardır. Fakat şarkının içindeki çocuk imgesine biraz daha yakından bakınca hikâye başka bir yere doğru genişler.

Çocuk burada yalnızca dışarıdaki bir çocuk değildir.

Büyüdüğümüz hâlde içimizden çıkıp gitmeyen çocuktur o.

İnsan yaş alır. Öğrenir, çalışır, sorumluluklar üstlenir, kararlar verir. Yüzü değişir, sesi değişir, hayatı değişir. Fakat bütün bunların altında hâlâ ilk kez şaşıran, ilk kez seven, ilk kez özleyen, incindiğinde bir köşeye çekilen o çocuk durur.

Belki sanatın bize dokunduğu yer tam da burasıdır.

Çünkü sanat yetişkin tarafımıza değil, çoğu zaman açıklayamadığımız o eski tarafımıza seslenir.

Bir şiirin bir dizesi neden yıllar sonra içimizi acıtır?

Bir resmin önünde neden hiç tanımadığımız bir duyguyla karşılaşırız?

Bir ezgi neden başka hiç kimsenin bilmediği bir anımızın kapısını açar?

Çünkü sanat yalnızca gördüğümüzü veya duyduğumuzu anlatmaz. Bizim içimizde karşılığı olan şeyi uyandırır.

Bu nedenle bir şarkıyı yalnızca sözleriyle değerlendirmek de yetmez. Müzik, kelimelerin söyleyemediğini taşır. Melodi bazen bir cümlenin önüne geçer; ses, kelimenin anlamını değiştirir. Aynı söz başka bir sesle söylendiğinde başka bir hikâyeye dönüşebilir.

Ahmet Kaya’nın yorumunda da sözlerin taşıdığı hüzün yalnızca söylenmez; yaşanmışlık hissiyle birlikte duyulur.

İşte sanat burada açıklamayı bırakır ve sezgiye geçer.

Bir çöl belirir.

Bir gül belirir.

Bir koku gelir.

Bir fırtına kopar.

Ve insan, bunların yalnızca dış dünyaya ait imgeler olmadığını fark eder. Bazen çöl içimizdedir. Bazen susuzluk bir insana değil, geçmişte bıraktığımız bir hâle duyulur. Bazen bir çiçeğin kokusu bir kişiyi değil, o kişinin yanımızdayken olduğumuz insanı geri getirir.

Belki de özlediğimiz her zaman başka biri değildir.

Bazen onun yanında olduğumuz kendimizi özleriz.

Bu yüzden “kendine iyi bak” sözü de yalnızca bir veda cümlesi olmaktan çıkar.

Birine söylenebilir.

Ama insan bunu kendi içine de söyleyebilir.

Büyüdükçe korumayı unuttuğumuz o çocuğa...

Hayatın sertliği karşısında susturduğumuz o sese...

Bir zamanlar kolayca sevinebilen, kolayca şaşırabilen, incindiğinde bunu saklamak zorunda olmayan yanımıza...

Kendine iyi bak.

Belki sanatın yaptığı da budur.

İçimizdeki çocuğu büyütmeye çalışmaz.

Onu öldürmez.

Onu susturmaz.

Sadece yanına oturur.

Bir şiirle, bir ezgiyle, bir renk lekesiyle, bir heykelin sessizliğiyle ona şunu hatırlatır:

Hâlâ buradasın.

Sanatın evrenselliği de buradan gelir. Bir şarkı başka bir ülkede dinlendiğinde dil değişebilir; fakat insanın özlemi değişmez. Bir melodiyi anlamak için her kelimeyi bilmek gerekmez. Çünkü bazı duyguların anadili yoktur.

Belki bu yüzden aynı şarkıyı dinleyen iki insan aynı şeyi duymaz.

Biri ayrılığı duyar.

Biri çocukluğunu.

Biri kaybettiği birini.

Biri kendisini.

Biri ise yıllardır görmediği hâlini.

Ve hiçbiri yanlış değildir.

Çünkü sanatın tamamlanmış tek bir anlamı yoktur. Sanatçı eseri ortaya koyar; eser ise dinleyicinin, okuyucunun, izleyicinin hafızasında ikinci kez doğar.

Şarkı söylenir.

Şiir yazılır.

Resim yapılır.

Taşa biçim verilir.

Ama asıl eser, insanın içinde tamamlanır.

Belki de bu yüzden bazı şarkılar hiç eskimez.

Çünkü zaman geçtikçe onların anlamı değişmez; biz değişiriz.

Aynı şarkıya yıllar sonra yeniden döneriz ve bu kez başka bir yerimize dokunur.

Çünkü içimizdeki çocuk hâlâ oradadır.

Ve bazen bir şarkının bize söylediği en büyük şey, bütün hayatın gürültüsü içinde yalnızca üç kelimedir:

Kendine iyi bak.

AFORİZMA

Sanatın en uzun yolu, insanın kendisinden içindeki çocuğa uzanandır.

Hamiye GÜL