Çocuk Büyüdü Adını Hâlâ Öğrenemedi

Eskiden çocuk doğardı, aile toplanır, adını koyardı. Şimdi çocuk doğuyor, aile toplanıyor, üç gün düşünüyor, iki sözlük karıştırıyor, bir de yabancı dil uzmanına danışıyor. Sonunda ortaya öyle bir isim çıkıyor ki çocuk okula başlayana kadar kendi adını telaffuz edemiyor.

Eski usulde işler basitti. Dede gelir, bebeğin sağ kulağına ezanı okur;  kulağına da Mehmet, Osman, Fatma, Zeynep fısıldardı. Hayatına başlarken en fazla  amcanla aynı ismi taşımanın hüznü kalırdı omzunda. Şimdi ise doğumhanenin kapısına asılan harfler, Fransız butik bir otelin açılış tabelasına benziyor: “Hoş geldin Lalin Mira!”, “Dünyamıza teşrif ettin Karan Efe!”

İsim koyma meselesi evlat sevgisinden çıkıp bir tür marka tescil mücadelesine, adeta tasarım projesine dönüştü. Çocuk henüz anne sütünü sindirmeyi becerememiş ama boynunda İskandinav mitolojisiyle Bebek sahil hattı arasında kalmış bir kimlik asılı. Anneye soruyorsun, “Anlamı ne?” diye. Yüzüne derin  ciddiyet oturuyor: “Farsça kökenli aslında... Akşamüzeri göle düşen ilk yakamozun sol köşesindeki hafif pembe yansıma demek.”

Bakıyorsun, çocuk bildiğimiz altını ıslatmış, köşede battaniyeyi emiyor; ama adı Lalin. Yan komşu daha iddialı, çocuğun adını Lila koymuş. Bir renk adı. İki yaşındaki çocuğa ismiyle sesleniyorsun, sanki çocuğu çağırmıyorsun da mobilyacıdan kumaş istiyorsun: “Lila, çorabını giy kızım!”

Bir de sesli harf fakiri ya da aksan zengini modeller var: Aren, Barlas, Artun, Parka gidiyorsun, ortalık çocuk parkından ziyade  fantastik evrenlerin isim festivali ya da yoga inziva merkezi gibi. Anneler bankta kahvelerini yudumlarken bağırıyor: “Arel, kaydıraktan in annecim!”, “Arven, kumu ağzına atma tatlım!” Arven kim yahu?  Elf mi transfer ettiniz mahalleye? Çocuk birazdan kumu bırakıp yüzük kardeşliğini kuracak sanki.

İşin en acıklı kısmı çocuğun bu isimle yüzleştiği o kaçınılmaz anlar. Çocuk büyüyor, altı yaşına geliyor, bakkala gidiyor; bakkal amca soruyor: “Adın ne senin ufaklık?” Çocuk duraksıyor. Dudaklar büzülüyor, dil damağa çarpıyor, ortaya sadece “E-el… Li-lin…” gibi telsiz cızırtısına benzer heceler dökülüyor.

Bakkal şaşkın, çocuk mahcup. Çocuk kendi adını kodlayamıyor çünkü evde ona ismiyle değil, “annem”, “balım”, “aşkım” diye seslenilmiş; gerçek adını duyunca o da yabancı bir dilde azar işitiyor sanıyor. İlkokul birinci sınıfa gelindiğinde ise yoklama saati tam bir dram. Öğretmen listede ismi görüyor: Uzay Derin. Ya da daha kötüsü, yan yana gelmemesi gereken üç fonetiğin zorla evlendirildiği o melez isimler: Rüzgâr John, Royan Maya.

Sorunca da “Global dünya canım, yurt dışına çıkarsa kolay telaffuz etsin” savunması geliyor. Yahu sen çocuğu Türkiye'de doğurmuşsun, çocuk büyüyecek, Kadıköy-Eminönü vapuruna binecek, askere gidecek, sanayide çırakla muhatap olacak; neyin küresel lansmanı bu?

Çocuk kırk yılın başı vize alıp iki gün Roma’ya gidecek diye ömrü boyunca Türkiye Cumhuriyeti nüfus müdürlüklerinde, noterlerde, hastane sıra ekranlarında heceleme çilesi mi çeksin?

Yahu Türkiye'de yaşıyoruz; çocuklarınıza gidin öz Türkçe isimler koyun! Dili damağı yormayan, anlamı yere göğe basan, kökü toprağımızda olan isimlerimiz vardı. Karakteri olan, insanın sırtını sıvazlayan, ne olduğu belli isimler. Şimdi ne kökeni biliniyor, ne anlamı. Sırf komşunun çocuğundan daha ‘organik’ ve daha ‘tasarım’ tınlasın diye iki heceyi uydurup çocuğun boynuna ömür boyu taşıyacağı bir yafta gibi asmanın kime ne faydası var?

Neticede çocuk dediğin, anne babasının yarım kalmış estetik hayallerini tamamlayacağı bir proje değil. Bir gün büyüyecek, kendi adını taşıyacak, o adla kendini tanıtacak, belki de yıllarca heceleye heceleye başkalarına öğretecek. Bırakın bari hayata bir isim borcuyla başlamasın. Çünkü insanın başına türlü şeyler gelir ama daha doğar doğmaz kendi adının telaffuz sınavına sokulmak da biraz fazla değil mi?