Övünçle belirtmeliyim, ilkokulda 3 yýl Köy Enstitülü öðretmenin öðrencisi oldum. Teþekkür, takdirname almak gibi yurtdýþýnda bakanlýk öðretmenliði, özel okul ve devlet okullarýnda baþarýlý bir meslek yaþamým oldu. Fakat kendimi hiçbir zaman ilkokul öðretmenim gibi baþarýlý öðretmen olduðumu söyleyemem. Aradan yýllar geçti. Öðretmenimin güler yüzünü, öðrencilere ilgisini, güzel sesiyle öðrettiði þarký ve türkülerin týnýsý hala kulaklarýmda. Telli sazlarý kusursuz týnlatýrdý. Bana en büyük bir yadigârý da okuma sevgisini kazandýrmak olmuþtur. Ve ok yönlü yetiþtiren enstitülü öðretmenlerin övgüsünü hep duymuþumdur.

        Köy Enstitüleri, sadece benim öðretmenim gibi mesleðini eksiksiz icra etmekle birlikte köylünün dertlerine derman olan öðretmenler yetiþtiriyordu. Bilindiði gibi Nobelli bilim insanýmýz Prof. Dr. Aziz Sancar da saygýn ilkokul öðretmenlerinin Köy Enstitülü çýkýþlý olduðunu söylemiþti.

        52 yýl önce kapatýlmalarýna karþýn Köy Enstitüleri eðitim faaliyetleriyle ilgilenenlerce hiç unutulmadý. Nasýl unutulur? Fakir Baykurt, Ümit Kaftancýoðlu, Talip Apaydýn, Mahmut Makal, Mehmet Baþaran, Pakize Türkoðlu, Harun Birsen Baþaran, Ali Dündar, Mehmet Uslu, Dursun Akçam gibi yazarlar bu güzide okullardan çýktý. Bizlere köyü, köylüyü tanýttýlar, onlarýn yaralarýna neþter vurdular.

        1940-46 yýllarý arasý bu okullardaki çalýþmalarla: 1500 dönüm arazi tarýma verimli hale getirildi.  150 büyük inþaat, 60 iþlik, 210 öðretmen evi 20 uygulama okulu, 36 ambar ve depo, 48 ahýr, 20 elektrik santralý, 16 su deposu, 12 tarým deposu, 3 balýkhane ve 100km yol yapýldý.

        Köy Enstitüleri köylüyü aydýnlatmak, üretken ve meslek sahibi olmalarýna olanak saðlamak yüzyýllardan beri yaþadýklarý karanlýklardan kurtarmak için kuruldu.

“ Enstitülerin amacý, köylüyü üretime dönük olarak eðitmek ve bilinçlendirmekti.

Köylü eðitilirse; bilinçlenir, kendisini sömürenlere karþý çýkar, baþkaldýrýrdý.

Üretirse; ekonomik güç kazanýr, “çiftçi” olur, kendilerini asýrlardýr ezen ve sömürenlerin kölesi olmaktan kurtulurdu.

Bu nedenle “Köy Enstitüsü” ve “Toprak Reformu” uygulamalarýndan vazgeçilmeliydi.

Köylünün uyanmasý ve bilinçlenmesi demek, tüm Türkiye’nin uyanýp bilinçlenmesi demekti.”

         Yurdumuzu aydýnlatmak, köylümüzü kalkýndýrmak için kurulan bu eðitim kurumlarýnýn kapanýþ öyküsünü satýr baþlarýyla anýmsayalým:

        Önce Milli Eðitim Bakaný Hasan Ali Yücel istifaya zorlandý ve istifa ettirildi. Enstitülerin babasý Ýsmail Hakký Tonguç görevden alýnýp itibarsýzlaþtýrýlmasý için her yol denendi. Reþat Þemsettin Siner Milli Eðitim Bakaný olarak atandý. Bu bakan enstitülerin canýna okudu deyim yerindeyse.

“ 1947’de çýkarýlan iki yasayla, köylerde görev yapan enstitü öðretmenlerinin kurumlarý ile iliþkisi kesildi. Ellerindeki araç ve gereçler alýndý.

9 Nisan 1947 günü, “öðrencilerin yönetimde söz sahibi olma uygulamasýna” son verildi. Ders dýþý çalýþmalarý kýsýtlandý.

9 Mayýs 1947 tarihli genelgeyle “karma eðitim” kaldýrýldý.

20 Mayýs 1947 günlü genelgeyle, enstitü kitaplýklarýndaki “sakýncalý görülen kitaplar” ayýklandý ve yakýldý.

1948 ders yýlýndan itibaren enstitülerde izlenen ders programlarý diðer okullarla ayný hale getirildi. Ýþ eðitimine tamamen son veril

Birçok enstitü mezunu öðretmenin “yedek subaylýk” hakký ellerinden alýndý, “çavuþ” çýkarýldý.

Gazetelerde planlý bir þekilde “Köy Enstitüsü öðretmenlerinin komünistlik yüzünden tutuklandýklarý” haberleri yayýnlanmaya baþladý.

Suçlamalar ve tutuklamalar, Ýsmet Ýnönü dönenimin sonuna kadar sürüp gitti.

Artýk Köy Enstitülerinden eser kalmamýþtý. Enstitü mezunlarýnýn toplumdaki itibarý da yerle bir edilmiþti.

Köy Enstitüleri konusunda, Ýsmet Ýnönü’nün “baþlangýçtaki sevabý” ve “sondaki günahý” iþte böyle.

Peki, Ýnönü neden bu yolu seçti?

Köy Enstitülerini neden “karþýdevrimcilere” teslim etti?

Ýnönü, Köy Enstitülerinin kapatýlmasýna giden giriþimler konusunda kendisini þöyle savunmuþtu:

“Ben Köy Enstitüsü fikrine inanmýþýmdýr. Ýnanmýþ bir insan sonuna kadar bunu yürütür; idealizmde, felsefede bu böyledir. Ama ben politikacýyým, uygulayýcýyým. Ben gücüme göre, gücümün var olduðu yerde, gücümü gösterebilirim. Benim gücüm o zaman nereden geliyordu? Partiden, parti meclis grubundan, gücümü ben buradan alýyordum. Bu konuda, bütün bu organlarda gücümü kaybetmiþtim. Artýk Köy Enstitülerini eski gücüyle, eski ruhuyla devam ettirmek olanaklarý benim elimden çýktý.

        1925 yýlýnda SSCB ile imzalanan Dostluk Ve tarafsýzlýk antlaþmasýnýn süresi 1945 yýlýnda sona erdi. Kuzey komþumuz antlaþmanýn ayný koþullarda uzatmasýný ret etti. Stalin boðazlarda ayrýcalýk, bazý doðu illerini geri istedi. Bu isteklerin yarattýðý sýkýntýlardan kurtulmak adýna batýya ABD’ye yaklaþýldý. 1945’te ABD ile yapýlan ikili antlaþmalarla bu büyük güçle gönülsüz flört baþladý.

        1950 seçimlerini CHP kaybetti. Ýktidar olan DP zaten köy aðalarý, tarikatlarýn temsilcisiydi öncelikle. Ýktidarý destekleyen bu kesim enstitülere karþýydý zaten. DP iyice ABD’nin yörüngesine girdi. Kore’ye asker gönderildi. NATO’ya kabul olunduk.

“ABD’nin en büyük düþmaný, “ulusal uyanýþlar” idi.

Bu nedenle halk “cahil” ve “yoksul” býrakýlmalýydý.

Sonra halký uyandýrmaya kalkmak, yine o dönemin siyasi kabulüne göre, komünistlikti.”

        Ekonomi bozulunca sýcak paraya gereksinim oldu. Menderes ABD’ye kredi için baþvurdu. Kredi verilmesi için ilk þart Köy Enstitülerinin kapatýlmasýný istemek oldu. Ýçi 1950’ye kadar boþaltýlýp müfredatý deðiþtirilen enstitüler 1954 yýlýnda çýkarýlan bir kanunla kapatýldý. Kanunun oylanmasýna DP ve CHP kabul oyu kullandý. Ýnönü ve Menderes ABD’nin isteklerine karþý koyamadý.

        Bu güzide okullar kapatýlmasaydý; köylümüz bilinçlenir, köylerimiz kalkýnýrdý. Bir Japonya, bir Güney Kore, bir Finlandiya’nýn yakaladýðý ekonomik, sanayi düzeyinde olurduk bugün. Köylerimiz boþalmazdý. Yetesiye yiyecek maddeleri üretimi yapýlabilirdi. Son verilere göre köyde oturanlarýn oraný %7’lere indi.   Bir zamanlar kendine yeterli yiyecek maddeleri üreten dünyanýn 7. Ülkesiydik. Þimdi dýþarýdan birçok yiyecek maddesi, canlý hayvan ithal eden duruma geldik. Böylece enflasyon kronik bir hastalýk olarak hepimizi etkilemesi kaçýnýlmaz oluyor.