BÝR HÝÇLÝK MÜDAFAASI

Eski kütüphanelerin o kendine has, aðýr ve huzurlu kokusunu bilirsiniz; kâðýtla tozun, yaþanmýþlýkla unutulmuþluðun iç içe geçtiði o loþ koridorlar… Ýþte o koridorlarda iki gölge yürür aslýnda. Biri, heybesini sadece "anlamak" ve "olmak" için dolduran bir derviþ sükûneti; diðeri ise elindeki diplomalarý, unvanlarý ve kazandýðý ödülleri birer aðýr zýrh gibi kuþanmýþ, gürültülü bir kibir. Genç bir zihin, girdiði her ortamda sesini daha gür çýkararak, bildiklerini birer silah gibi kullanýyor. Onun için bilgi, bir aydýnlanma aracý deðil; baþkalarýnýn üzerinde yükselebileceði, onlarý küçümseyebileceði bir basamak sadece. Oysa o kütüphanenin tozlu raflarý arasýnda fýsýldayan hakikati duymuyor: Daðýn zirvesine baþkasýný aþaðý iterek çýkan, orada tek baþýna ve ruhu üþüyerek kalýr. Kendi sesinin yankýsýndan baþka bir þey duymaz olur o zirvede ve aþaðý baktýðýnda gördüðü tek þey, kendi yarattýðý o uçsuz buçaksýz yalnýzlýktýr.

Üstünlük savaþý dedikleri o bitmek bilmeyen kavga, aslýnda insanýn kendi içindeki o derin "hiçlik" kuyusunu baþkasýnýn topraðýyla doldurma çabasýdýr. Kendi deðerini, baþkasýnýn deðersizliði üzerine inþa etmeye çalýþan her ruh, aslýnda içten içe büyük bir manevi açlýk çekiyordur. Biz buna psikolojide ya da felsefede ne kadar süslü isimler verirsek verelim, gerçeðin çýplak yüzü þudur: Ýnsan, içindeki o yaralý, korunmasýz ve sadece sevilmeyi bekleyen çocuðu saklamak için dýþýna devasa, sert ve aþýlmaz duvarlar örer. Ama o duvarlar kimseyi korumaz; aksine hayatýn sýcaklýðýndan koparýp, yalnýzlýðýn buz gibi soðuðuna hapseder. O yüksek topuklu terliklerin týkýrtýsý gibi iddialý adýmlarla baþkalarýný ezmeye çalýþanlar, aslýnda kendi içlerindeki o "yetersizlik" duygusundan kaçmaktadýrlar.

Bir öðretmen gözüyle baktýðýmda; bu savaþýn tohumlarýnýn daha o küçücük okul sýralarýnda, o masum beyaz kaðýtlarýn üzerinde atýldýðýný görüyorum. Bir çocuðun gözündeki o maðrur bakýþta ya da arkadaþýný küçümserken titreyen sesinde "en iyisi olmazsam yok olurum" korkusu gizlidir. Bir sýnav kaðýdýndaki notun, bir çocuðun kalbindeki o eþsiz pýrýltýdan daha deðerli sayýldýðý o anlarda baþlýyor bu büyük trajedi. Yetiþkinler dünyasýna geçtiðimizde ise bu korku; makam hýrsýna, unvan takýntýsýna ve "en büyük benim" diye baðýran o sahte nidalara, hatta bazen baþkasýna atýlan çirkin iftiralara dönüþüyor. Baþkasýný kendi duygularýna veya hýrslarýna bir "araç" kýlan her zihin, aslýnda önce kendi insanlýðýný feda ediyor demektir. Kendi kalbini avuçlarýna alýp cesaretle bakamayanlar, baþkalarýnýn kalbini sadece birer basamak olarak görmeye mahkûmdur.

Neden peki? Neden "eþsiz" olmak varken, sürekli birileriyle kýyaslanan o sýð "üstünlük" peþindeyiz? Çünkü eþsizlik, tek baþýna bir sorumluluk ve derin bir iç hesaplaþma ister; oysa üstünlük, hep bir "öteki"ne, bir rakibe muhtaçtýr. Dýþarýdaki rakiplerimizi alt etmeye çalýþýrken, aslýnda kendi hýrsýmýzýn prangalarýna vuruluyoruz. Her zafer, ruhu biraz daha kurutuyor, içimizdeki o çocuksu neþeyi ve o güzelim papatya tarlalarýný çölleþtiriyor. Tam da bu noktada Alfred Adler’in o meþhur uyarýsý yankýlanýr kulaklarýmýzda: "Üstünlük çabasý, her zaman bir aþaðýlýk duygusunun telafisidir." Kiþi, kendi içindeki o küçük ve incinmiþ parçayý örtbas etmek için baþkalarýndan yüksekte durmaya çalýþýr; oysa gerçek zafer, insanýn dün olduðu halinden bir nebze daha "insan" olabilmesidir.

Eskilerin o meþhur sözünü hatýrlayalým: "Testide ne varsa dýþýna o sýzar." Eðer içimizde bir barýþ, bir hakikat ve bir denge yoksa; dýþarýya sýzan þey ne yazýk ki sadece baþkalarýný inciten o soðuk kibir ve yýkýcý rekabet oluyor. Üstünlük davasý güdenler, aslýnda en çok yendiklerini sandýklarý insanlara muhtaçtýrlar; çünkü alkýþlayacak, korkacak ya da boyun eðecek biri olmazsa, kazandýklarý o sahte zaferin onlar için hiçbir anlamý kalmaz. Yalnýz bir imparatorluk, kimsesiz bir zirve neye yarar? Ýnsan, bir yol arkadaþýnýn omzuna baþýný yaslayamadýktan, "gerçekten yaþanmýþ" bir günü bir dostla paylaþamadýktan sonra, dünyayý fethetse ne yazar? Heybemizde hýrs deðil, samimiyet ve yol arkadaþlýðý biriktirmeliydik.

Yolun sonuna gelip de o hazan rüzgarlarý estiðinde, elimizde ne kazandýðýmýz diplomalar kalacak ne de o çok övündüðümüz unvanlar. O kütüphanedeki yaþlý sahafýn sükûneti, aslýnda bize hayatýn en büyük dersini fýsýldar: Ýnsan, bu dünyadan göçerken yanýnda ne maddi bir kazanç götürebilir ne de alt ettiði rakiplerin listesini. Yanýmýzda götürebileceðimiz tek þey, dokunabildiðimiz yüreklerin sýcaklýðý, dindirebildiðimiz bir sýzýnýn huzuru ve heybemizdeki o en saf iyi niyetlerdir. Baþkalarýnýn omuzlarýna basarak yükselenlerin düþüþü sessiz, derinden ve yapayalnýz olur. Ama hakikatle nefes alan, tevazuyla yürüyen ve asýl savaþý kendi nefsiyle, kendi karanlýðýyla olanlar; dünya sarsýlsa da o sarsýlmaz duruþla dimdik ayakta kalýrlar.

Hakiki üstünlük; bir makamýn ya da gücün gölgesine sýðýnmak deðil, o gölgeye en çok ihtiyacý olanlara koca bir çýnar olabilmektir. Hayatýn süzgecinden geçmiþ bir bilgeliði, toyluðun o masumiyetiyle harmanlayabilen insan, iþte o insan gerçekten zirvededir. Seçim her an bizimdir: Ya baþkalarýný yok ederek bir "hiç" olacaðýz ya da herkesle beraber, kendi çýplak gerçeðine saygý duyarak büyüyen bir "biz" olacaðýz.

Sonuçta hayat, kimin daha yüksekte durduðuyla ya da kimin sesinin daha çok çýktýðýyla deðil; kimin daha derin, daha sessiz ve daha iyileþtirici izler býraktýðýyla ilgilenir. Kalbi avuçlarýnda gezenlerin, maskelerden arýnmýþlarýn ve "gerçekten yaþanmýþ" olanlarýn kazandýðý bir sýnavdýr bu. En büyük zafer, bir insanýn kalbine giden o ince yolu hiçbir çiçeði ezmeden yürüyebilmektir.

Aþk ile eyvallah…

 Derya Deniz DÝNÇ