Eski denizcilerin anlattýðý, dersi içinde saklý bir kýssa vardýr: Pazarda yengeç satan birine rastlayan yolcu, kovalardan birinin üzerinde kapak olmadýðýný, diðerinin ise sýkýca kapatýldýðýný fark eder. Merakla sorar: "Bu kovanýn kapaðý neden açýk? Yengeçler kaçmaz mý?" Satýcý, tebessümle cevap verir: "Onlar bu memleketin yengeçleri. Ýçlerinden biri yukarý týrmanýp kurtulmaya yeltendiðinde, diðerleri hemen bacaðýndan yakalayýp onu aþaðý çeker. Bu yüzden baþlarýna bir bekçi dikmeye ya da üzerlerini kapatmaya hacet yoktur; hiçbirinin dýþarý çýkmasýna asla izin vermezler. Onlar birbirinin gardiyanýdýr zaten."

Bu kýssa, aslýnda toplumsal ruhumuzun en derin yaralarýndan birini, o kapaða ihtiyaç duymayan kolektif zindanýmýzý özetler. Birinin yükselmesini, kendi yerinde saymýþlýðýnýn bir delili sayan o amansýz haset; sadece bireyi deðil, koca bir memleketin ufkunu daraltýr. Bir baþkasýnýn aydýnlýða kavuþma ihtimali, sepette kalanlar için umut olmasý gerekirken, neden bir tehdit olarak algýlanýr? Neden kendi karanlýðýmýzý baþkasýnýn mumuyla aydýnlatmak yerine, o mumu söndürmeyi bir zafer belleriz? Ýnsanýn, kendi türdeþinin kanat sesinden huzursuz olmasý, medeniyet dediðimiz o yüce idealin en aðýr yenilgisidir.

Modern dünyanýn "insan insanýn kurduydu" dayatmasý, bizi birbirimize karþý hep tetikte, hep savunmada býraktý. Oysa Thomas Hobbes'un o meþhur "Homo homini lupus" (Ýnsan insanýn kurduydu) sözüne inat, hayatýn gerçeði baþka bir yerde gizlidir. Baruch Spinoza’nýn o bilgece hatýrlattýðý gibi: "Ýnsan için insandan daha yararlý bir þey yoktur."

Lakin bizler, bu yararý reddedip birbirimizin ayaðýna dolanan köstekler olmayý seçtik. Birinin baþarýsýný alkýþlamayý, kendi eksikliðimizi kabul etmek sanýyoruz. Oysa hakikat bunun tam aksidir: Bir baþkasýnýn doðrulmasýna omuz vermek, aslýnda kendi ruhsal geniþliðimizi ilan etmektir. Birinin o sepetten çýkmasý, geride kalanlar için bir kaçýþ yolu, bir emsaldir. Eðer o bacaðý aþaðý çekmeyi býrakmazsak, hep beraber o daracýk karanlýkta boðulmaya mahkûm kalýrýz.

Memleket dediðimiz bu ortak yaþam alaný, ancak bir baþkasýnýn tökezlemesinden sýzý duyduðumuzda, birinin vuslatýndan muþtu aldýðýmýzda gerçek bir yurt olur. Ýnsan, insanýn kurdu olmayý býraktýðýnda; o kapaðý olmayan sepetler kýrýlýr, o görünmez prangalar çözülür. Birbirimizin baþarýsýný, kendi yolumuzu aydýnlatan bir fener gibi görmeye baþladýðýmýzda, o sepetin içindeki rekabet yerini asil bir dayanýþmaya býrakýr.

Sitemim, bu kadim coðrafyanýn o samimi mayasýný bozan, bizi birbirimize karþý böylesine acýmasýz kýlan o sýð hýrslaradýr. Kendi týrmanamadýðý duvarda baþkasýnýn izini görmeye tahammül edemeyen ruh, aslýnda en büyük hapishanesini kendi içine inþa etmiþtir. Oysa hayat, bir baþkasýnýn düþüþüyle yükselebileceðimiz kadar küçük bir sahne deðil. Aksine, ancak yanýmýzdakini yukarý ittiðimizde gerçek bir irtifa kazanabiliriz.

Sonuçta hepimiz ayný büyük sepetin, ayný kýsýtlý zamanýn yolcularýyýz. Bir gün o sepetten dýþarý bakma þansýmýz olduðunda, yanýmýzdakinin bacaðýndan mý tutmuþ olacaðýz, yoksa elinden mi? Ýnsanýn insana yurt olmasý, bir ütopya deðil, bir mecburiyettir. Bu memleketi yaþanýr kýlacak olan þey, sepetin kapaklarýný kapatmak deðil; içindeki o amansýz düþmanlýðý, asil bir kardeþliðe tahvil etmektir.

Aþk ile eyvallah.

Derya Deniz Dinç